TÜRK HALK KÜLTÜRÜNDE “BAŞ”

Emine TAŞ

Makale detayları

TÜRK HALK KÜLTÜRÜNDE “BAŞ”

Yazarlar:

Emine TAŞ

Yayıncı:

Motif Yayıncılık

Ana Başlıklar:

Kültür ve kurumlar

Dergi:

Motif Academy Journal of Folklore 2020 Vol.13 Issue 29, pp.87-108

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

3/2020

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000573773

Sıklık:

Üç Aylık

eISSN:

2822-5538

pISSN:

1308-4445

Özet:

 


The
word “head”, which has many meanings such as basic, essential, original and first,
also corresponds to the word “head” which has entered our language from Arabic.
Trying to make sense of those around him primarily through symbols and the
principle of embodiment, the human being has shaped his cosmological perception
by moving from his own body or developed interpretations of the reflection and
the like in the cosmos itself. Thus, man defined the cosmic structure through
himself and found a place in the literature as” micro-cosmos". For this
reason, the head/head was always associated with the upper floor/upper
floor/upper realm and was attributed to him with sanctity. In
mythological anatomy, man's head represents the top; his back and back
represent the middle world; his arms represent rivers and trees; his blood
waters; his veins represent the root of the tree; and his feet represent the
bottom of the Earth. In addition to expressing the above, the head contains the
meanings associated with it such as president, leader, beginning, source, great,
first, and the derivatives of the head word also appear as words expressing
holiness. On the other hand, in the words  “let my head be a sacrifice to you”, “my head
is on my eye” or  “you have a place on my
head”, the person who says that he considers the other person(s) worthy of the
most holy place. In addition, the translation of money
as a hair type in Turkish beliefs and practices serves the purpose of
dispelling the evils that may come to the person/persons. In Turkish culture,
the head is another matter, in the traditions associated with marriage, whether
the woman's head should be closed or the braid of her hair, whether she is
married or single is understood. the use of ‘hair’ which is linked to ‘start’
is also of great importance from a religious point of view. In addition, the
head of the animal in our study has been taken into consideration in terms of
the belief of the God Box, which is also found in the first place.





In our study, the belief in
God Box was evaluated in the same context as the animal head in the research.
In our target research, the head, face, eye, nose, mouth and ear will be
covered in a general manner independent of the first place. It will be more
associated with the top of the head.  Because
the practices related to’ head ' are intended to show the sanctity, God, and
the fold of God, of words and groups of words (such as idiom, proverb) derived
from the concept.  Also the use of the
word 'head' brings abundance and abundance; protection from evil eye, accident,
trouble and evil spirits shows that the head has taken an important place in
our culture. Based on these findings, the words derived from this root and the
meanings attached to the words groups will be discussed on the basis of
cultural and belief and their functions within Turkish folk culture will be
determined.


.

 


Temel, esas, asıl, ilk gibi
birçok anlamı barındıran “baş” kelimesi, dilimize Arapçadan girmiş olan “kafa”
kelimesine de karşılık gelmektedir. Çevresindekileri öncelikle olarak
sembollerle ve somutlama ilkesi ile anlamlandırmaya çalışan insanoğlu, kendi vücudundan
hareketle kozmolojik algısını şekillendirmiş yahut kozmosun kendisindeki yansıma ve
benzerlerine dair
yorumlar geliştirmiştir. Böylelikle insan, kozmik yapıyı kendisi üzerinden
tanımlamış ve “mikro kozmos” olarak literatürde yer bulmuştur. Bu sebeple
baş/kafa daima yukarı kat/üst kat/üst âlem ile ilişkilendirilmiş ve kendisine
kutsiyet atfedilmiştir. Mitolojik anatomide insanın başı yukarıyı; sırtı ve
arkası orta dünyayı; kolları nehirleri ve ağaçları; kanı suları; damarları da
ağacın kökünü; ayakları da yerin altını simgelemektedir. Baş, yukarıyı ifade
etmenin yanında onunla bağlantılı olan başkan, lider, başlangıç, kaynak, büyük,
birinci gibi anlamları da içermektedir ve baş kelimesinin türevleri de kutsiyet
bildiren kelimeler olarak karşımıza çıkmaktadır. Diğer yandan “Başım kurban
olsun sana”, “Başım gözüm üstüne” veya “Başımın üzerinde yerin var” şeklinde
söylenen sözlerde söyleyen kişi karşıdaki kişiyi/kişileri en kutsal yere layık
gördüğünü ifade etmektedir. Bunun yanında Türk inanç ve uygulamalarında bir
saçı çeşidi olarak paranın başta çevrilmesi, kişi/kişilere gelebilecek
kötülükleri def etme amacına hizmet etmektedir. Türk kültüründe baş ile ilgili
bir başka husus ise evlilikle ilişkili geleneklerde kadının başının kapalı olup
olmaması veya saçının örgüsünden, evli mi bekâr mı olduğu anlaşılmaktadır. Yine
‘başla’ bağlantılı olan ‘saçın’ büyü malzemesi olarak da kullanılması inançsal
açıdan büyük önem taşımaktadır. Ayrıca çalışmamızda yer alan hayvan başı ise,
yine başta bulunan Tanrı kutu inancı olması yönünden ele alınmıştır.


Çalışmamızda Tanrı kutu inancı,
araştırma içerisinde yer alan hayvan başı ile aynı bağlam içinde
değerlendirilerek incelenmiştir. Hedef
araştırmamızda, başta yer alan yüz,
göz, burun, ağız ve kulaktan bağımsız bir şekilde genel olarak ele alınacaktır.
Daha çok “baş”ın üst kısmıyla ilişkilendirilecektir.  Çünkü ‘baş’ ile ilgili uygulamalar kavramdan
türeyen kelime ve kelime gruplarının (deyim, atasözü gibi) kutsallığı, Tanrı’yı
ve Tanrı katını gösterme amacı gütmektedir. 
Ayrıca ‘baş’ sözcüğünün kullanımları bolluk, bereket getirmesi;
nazardan, kazadan, beladan ve kötü ruhlardan koruması “baş”ın kültürümüzde
önemli bir yer edindiğini göstermektedir. Bu tespitlerden hareketle çalışmamızda
baş ve bu kökten türeyen kelimeler, söz gruplarına yüklenen anlamlar kültürel
ve inanç temelinde ele alınacak ve Türk halk kültürü içerisindeki işlevleri
tespit edilecektir. 


.

Makale detayları

TÜRK HALK KÜLTÜRÜNDE “BAŞ”

Yazarlar: Emine TAŞ

Yayıncı: Motif Yayıncılık

Ana Başlıklar: Kültür ve kurumlar

Dergi: Motif Academy Journal of Folklore 2020 Vol.13 Issue 29, pp.87-108

Belge Tipi: Makale

Yayın Tarihi: 3/2020

Belge Dili: Türkçe

Document ID (Org No.): 2000573773

Sıklık: Üç Aylık

eISSN: 2822-5538

pISSN: 1308-4445

Sayı

Yazarlar:

Emine TAŞ

Yayıncı:

Motif Yayıncılık

Ana Başlıklar:

Kültür ve kurumlar

Dergi:

Motif Academy Journal of Folklore 2020 Vol.13 Issue 29, pp.87-108

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

3/2020

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000573773

Sıklık:

Üç Aylık

eISSN:

2822-5538

pISSN:

1308-4445