Muhammed b. Mustafa el-Alâî’ye Nispet Edilen Şerḥ-i İrâde-i cüzʾiyye’nin Aidiyeti Hakkında Bir Değerlendirme

Mustafa BORSBUĞA

Makale detayları

Muhammed b. Mustafa el-Alâî’ye Nispet Edilen Şerḥ-i İrâde-i cüzʾiyye’nin Aidiyeti Hakkında Bir Değerlendirme

Yazarlar:

Mustafa BORSBUĞA

Yayıncı:

Social Sciences University of Ankara

Ana Başlıklar:

Teknoloji

Dergi:

ATEBE 2021 Vol. Issue 6, pp.121-159

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

12/2021

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000908575

Sıklık:

İki Yıllık

eISSN:

2757-5616

Anahtar kelimeler:

Özet:

 


The current study will focus on the epistle of Sharḥ al-irādah al-juzʾiyyah which Muḥammad Ibn Muṣtafa al-ʿAlāī claims to have authored and which is attributed to him by successive generations but in reality is a modified version of Dāwūd al-Qarṣī’s (d. 1169/1756) Risālâh fi’l-ikhtiyārāt al-juzʾiyyah wa’l-irādāt al-qalbiyyah. A close examination of the content of Sharḥ al-irādah al-juzʾiyyah epistle, which ʿAlāī reconstructed by removing some contexts and topics that he did not need from Qarṣī’s Risālah, and taking some parts he deemed fitting from Abu Saʿīd al-Khādimī’s al-Barīḳa al-maḥmūdiyyah fī sharḥ al-Ṭarīqah el-Muḥammadiyyah, reveals the fact that it is a work in which plagiarism is most obvious. Considering the Ottoman intellectual tradition, it is known that a vast textual literature in the form of several epistles on human will and actions has been produced and these epistles have effected the introduction of certain ideas about the subject. We know for a fact that there may occur interchanges and overlapping between various intellectual activities, but copying an original work in kernel with minor and insignificannt modifications and reclaiming it for oneself is intellectually unethical and unacceptable. We, thus, intend to demonstrate that the epistle of ʿAlāī was created by partially changing Qarṣī’s treatise on the subject and no reference was made to latter. In order to do achieve our goal, we comparatively studied both texts from beginning to end through tables, determined and showed the commonalities and different points. As a result of this comparison, we also strove to determine whether this plagiarism phenomenon was made by ʿAlāī himself or by someone else. Furthermore, the instances that ʿAlāī copied from Abu Saʿīd al-Khādimī without citing the source were also determined and shown in a different color on the text. Finally, the treatise of ʿAlāī was also reviewed in order to provide a holistic view. In the analysis of the text, words and sentences that are present in Qarsī’s text but not in ʿAlāī’s text and that complete the meaning are shown in square brackets. 

.

 

Çalışma, Muhammed b. Mustafa el-Alâî’ye (ö. 1234/1818) nispet edilen Şerḥ-i İrâde-i cüzʾiyye risâlesinin ona aidiyeti üzerine yoğunlaşacaktır. Muhammed b. Mustafa el-Alâî’nin kendisine ait olduğunu söylediği ve ona nispet edilen Şerḥ-i İrâde-i cüzʾiyye risâlesi aslında Dâvûd-i Karsî’nin (ö. 1169/1756) Risâle fi’l-iḫtiyârâti’l-cüzʾiyye ve’l-irâdâti’l-ḳalbiyye adlı risâlesinin kısmen değiştirilmiş bir versiyonudur. Alâî, Karsî’nin risâlesinden ihtiyaç duymadığı bazı bağlam ve konuları çıkararak ve gerekli gördüğü bazı başlıkları da Ebû Saîd el-Hâdimî’nin (ö. 1176/1762) el-Berîḳatu’l-maḥmûdiyye eserinden eklemeler yaparak oluşturduğu Şerḥ-i İrâde-i cüzʾiyye risâlesi, içerik açısından dikkate alındığında intihalin en bariz görüldüğü bir eser niteliğindedir. Osmanlı ilim düşüncesi dikkate alındığında irade ve insan fiilleri konusunda büyük bir literatürün ortaya konulduğu ve bu metinlerin konu hakkında belli bir fikrin yerleşmesinde etkisi olduğu bilinmektedir. Belli bir dönemde telif edilen risâlelerin muhteva olarak sonraki risâle ve eserlerin muhtevasını etkilemiş olması ve bu nedenle kısmî tedâhüllerin olması sıkça karşılaşılan bir durumdur. Fakat başkasına ait bir telif üzerinde tikel bir değişiklik yaparak eseri kendisine nispet etmek ilmî olarak kabul edilemez bir durumdur. Araştırmanın konusu olan Alâî’nin risâlesi de ikinci türden bir risâle hüviyetindedir. Risâlenin tamamına yakın bir bölümü Karsî’nin konu hakkındaki risâlesi kısmen değiştirilerek oluşturulmuş ve Dâvûd-i Karsî’ye herhangi bir atıfta bulunulmamıştır. Bu çalışmada amaçlanan ise Alâî’nin kendisine nispet ettiği bu risâlenin aslında Karsî’ye ait olduğunu karşılaştırmalı tablolar üzerinden ortaya koymaktır. Bu bağlamda hem Karsî hem de Alâî’ye ait her iki metin tablolar üzerinden baştan sona kadar karşılaştırılmış; ortak ve farklı noktalar tespit edilerek gösterilmeye çalışılmıştır. Karşılaştırmalar neticesinde risâlenin Karsî’ye aidiyeti kesin şekilde tespit edildiğinden bahsi geçen intihal olgusunun bizzat Alâî tarafından mı, yoksa başka birisi tarafından mı yapıldığı sorusuna dikkat çekilmiştir. Ayrıca Alâî’nin Ebû Saîd el-Hâdimî’den kaynak göstermeden alıntı yaptığı yerler de tespit edilerek metin üzerinde farklı bir renkle gösterilmiştir. Son olarak bütünsel bir bakış imkânı sunması için Alâî’ye ait risâlenin tahkiki de yapılmıştır. Metnin tahkikinde Karsî’nin metninde mevcut olup Alâî’nin metninde olmayan ve anlamı tamamlayan kelimeler ile cümleler köşeli parantez içinde gösterilmiştir. Ayrıca Karsî’nin metninde metin-şerh ayrımı olduğundan Alâî’nin risâlesindeki bu ayrım da tespit edilmiş böylece metin bold ve parantez içinde gösterilirken şerh ise normal yazı stiliyle gösterilmiştir. Çünkü bu metin-şerh ayrımının gösterilmesi, metnin anlaşılması ve bütünlüğü açısından elzem bir durum arz etmektedir.  .

Makale detayları

Muhammed b. Mustafa el-Alâî’ye Nispet Edilen Şerḥ-i İrâde-i cüzʾiyye’nin Aidiyeti Hakkında Bir Değerlendirme

Yazarlar:

Mustafa BORSBUĞA

Yayıncı:

Social Sciences University of Ankara

Ana Başlıklar:

Teknoloji

Dergi:

ATEBE 2021 Vol. Issue 6, pp.121-159

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

12/2021

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000908575

Sıklık:

İki Yıllık

eISSN:

2757-5616

Kelam

İrade-i Cüzʾiyye

Efʿâl-i ʿibâd

Aidiyet

İntihal

Muhammed b. Mustafa el-Alâî

Dâvûd-i Karsî

Sayı

Makale detayları

Yazarlar: Mustafa BORSBUĞA

Yayıncı: Social Sciences University of Ankara

Ana Başlıklar: Teknoloji

Dergi: ATEBE 2021 Vol. Issue 6, pp.121-159

Belge Tipi: Makale

Yayın Tarihi: 12/2021

Belge Dili: Türkçe

Document ID (Org No.): 2000908575

Sıklık: İki Yıllık

eISSN: 2757-5616

Sayı

Yazarlar:

Mustafa BORSBUĞA

Yayıncı:

Social Sciences University of Ankara

Ana Başlıklar:

Teknoloji

Dergi:

ATEBE 2021 Vol. Issue 6, pp.121-159

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

12/2021

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000908575

Sıklık:

İki Yıllık

eISSN:

2757-5616