VI./XII. Asırda Bir Abbâsî Veziri: Adudüddîn İbnü’l-Müslime’nin Siyasî ve İdarî Etkinliği

Halil İbrahim HANÇABAY

Makale detayları

VI./XII. Asırda Bir Abbâsî Veziri: Adudüddîn İbnü’l-Müslime’nin Siyasî ve İdarî Etkinliği

Yazarlar:

Halil İbrahim HANÇABAY

Yayıncı:

Türk Tarih Kurumu

Ana Başlıklar:

Tarih ve Coğrafya

Dergi:

BELLETEN 2021 Vol.85 Issue 303, pp.423-462

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

8/2021

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000932373

Sıklık:

Üç Yıllık

eISSN:

2791-6472

pISSN:

0041-4255

Anahtar kelimeler:

Özet:

 


Adūd al-Dīn Ibn al-Muslima belonged to a family that served in the Abbāsid bureaucracy for many years and was appointed as an ustādār to replace his father, Izz al-Dīn Abd Allāh ibn Hibat Allāh, after the latter’s death. In the time afterwards, Ustādār Ibn al-Muslima steadily increased his influence and became prominent as the most likely candidate to be appointed vizier after Ibn Hubayra’s sudden death by poisoning. But Caliph al-Mustanjid assigned Ibn al-Baladī, the financial inspector (nāzir) of Wāsit, who had no direct connection with the political circles of Baghād instead of Ibn al-Muslima, to the vizireate. Ibn al-Muslima realized that the caliph sought to curtail his political and administrative authority, and allied with Amīr Qaymaz, one of the influential figures of the period, and they enthroned al-Mustadī by deposing al-Mustanjid. As his first action, al-Mustadī appointed Ibn al-Muslima to the vizierate; Amīr Qaymaz to the army command (amīr al-jaish); and Kamāl alDīn, the son of Adūd al-Dīn, to the office of ustādār. The aim of this article is to analyze the role of Adūd al-Dīn Ibn al-Muslima, one of the most influential members of Banū Muslima family, on political events as an ustādār and vizier in Abbāsid administrative history. First, the article will introduce the reader to Ibn al-Muslima’s family, his relationship with Caliph al-Mustanjid and former vizier Abū Ca‘far Ahmad ibn al-Baladī, and, also look at whether Ibn al-Muslima had a part in the poisoning of Vizer Ibn Hubayra. This will be followed by an assessment of his role in the killing of Caliph Mustanjid and al-Mustazī’s becoming caliph, as well as his appointment to the vizireate, and his power struggle with Amīr Qaymaz. Additionally, to provide a complete picture of the issues at hand, this study tries to show the relationships that existed between the people who were around Ibn Muslima. Finally, Ibn Muslima’s falling out with Caliph al-Mustazī and the former’s death is addressed.

.

 

Abbâsî bürokrasisinde uzun yıllar görev yapmış bir aileye mensup olan Adudüddîn İbnü’l-Müslime babası İzzüddîn Abdullah b. Hibetullah’ın vefatıyla birlikte onun yerine üstâdârlığa tayin edilmiştir. Bundan sonraki süreçte etkinliği giderek artan Üstâdâr İbnü’l-Müslime, Vezir İbn Hübeyre’nin zehirlenerek aniden vefat etmesiyle bu makama atanması muhtemel en güçlü aday olarak öne çıkmıştır. Ancak Halife Müstencid, Adudüddîn İbnü’l-Müslime’nin yerine Bağdat’taki siyasî çevrelerle doğrudan bir irtibatı bulunmayan Vâsıt nâzırı (idareci/müfettiş) Ebû Ca‘fer Ahmed b. el-Beledî’yi vezirliğe tayin etmiştir. İdarî açıdan nüfuzunun engellenmek istendiğini anlayan İbnü’l-Müslime ise dönemin etkili şahsiyetlerinden Emîr Kutbüddîn Kaymâz’la ittifak kurmuş ve birlikte Müstencid’i bertaraf ederek Müstazî’yi tahta çıkarmışlardır. Müstazî de ilk icraat olarak İbnü’l-Müslime’yi vezirliğe, Emîr Kaymâz’ı ordu komutanlığına, İbnü’l-Müslime’nin oğlu Kemâlüddîn’i üstâdârlığa tayin etmiştir. Bu çalışma İbnü’l-Müslime ailesinin Abbâsî idarî tarihindeki en etkili şahsiyetlerinden olan Adudüddîn İbnü’l-Müslime’nin bir üstâdâr ve vezir olarak siyasî ve idarî hadiseler üzerindeki rolünü incelemeyi hedeflemektedir. Bunun için öncelikle Adudüddîn’in ailesi, yetişmesi, üstâdârlık yaptığı dönemde Halife Müstencid ve sabık vezir İbnü’lBeledî ile ilişkileri, ayrıca Vezir İbn Hübeyre’nin zehirlenmesinde herhangi bir etkisinin olup olmadığı meselesi üzerinde durulmuştur. Ardından Müstencid’in öldürülmesi ve Müstazî’nin halife olmasındaki rolü, vezirliğe tayin edilmesi ve Emîr Kaymâz’la girdiği iktidar mücadelesi ele alınmıştır. Ayrıca konu bütünlüğünü sağlamak amacıyla, Adudüddîn İbnü’l-Müslime’nin çevresindeki şahısların birbiriyle ilişkilerine de işaret edilmiştir. Bu anlamda üstlendiği bürokratik görev sebebiyle dönemin nüfuz sahibi bir diğer şahsiyeti olan Sâhibülmahzen İbnü’l-Attâr’la Emîr Kaymâz arasındaki mücadeleye özellikle değinilmiştir. Son olarak İbnü’l-Müslime’nin Halife Müstazî ile arasının açılması ve öldürülmesi hakkında bilgi verilmiştir.

Makale detayları

VI./XII. Asırda Bir Abbâsî Veziri: Adudüddîn İbnü’l-Müslime’nin Siyasî ve İdarî Etkinliği

Yazarlar:

Halil İbrahim HANÇABAY

Yayıncı:

Türk Tarih Kurumu

Ana Başlıklar:

Tarih ve Coğrafya

Dergi:

BELLETEN 2021 Vol.85 Issue 303, pp.423-462

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

8/2021

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000932373

Sıklık:

Üç Yıllık

eISSN:

2791-6472

pISSN:

0041-4255

Abbâsîler

Bağdat

Vezirlik

Üstâdârlık

Adudüddîn İbnü’l-Müslime

Sayı

Makale detayları

VI./XII. Asırda Bir Abbâsî Veziri: Adudüddîn İbnü’l-Müslime’nin Siyasî ve İdarî Etkinliği

Yazarlar: Halil İbrahim HANÇABAY

Yayıncı: Türk Tarih Kurumu

Ana Başlıklar: Tarih ve Coğrafya

Dergi: BELLETEN 2021 Vol.85 Issue 303, pp.423-462

Belge Tipi: Makale

Yayın Tarihi: 8/2021

Belge Dili: Türkçe

Document ID (Org No.): 2000932373

Sıklık: Üç Yıllık

eISSN: 2791-6472

pISSN: 0041-4255

Abbâsîler

Bağdat

Vezirlik

Üstâdârlık

Adudüddîn İbnü’l-Müslime

Sayı

Yazarlar:

Halil İbrahim HANÇABAY

Yayıncı:

Türk Tarih Kurumu

Ana Başlıklar:

Tarih ve Coğrafya

Dergi:

BELLETEN 2021 Vol.85 Issue 303, pp.423-462

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

8/2021

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000932373

Sıklık:

Üç Yıllık

eISSN:

2791-6472

pISSN:

0041-4255