Tarihî Türk Yazı Dillerinde Fiil Üzerine Ulanan -çI Eki

Safiye ÇELEBİ ÇAM; Ayşe Beril KARA

Makale detayları

Tarihî Türk Yazı Dillerinde Fiil Üzerine Ulanan -çI Eki

Yazarlar:

Safiye ÇELEBİ ÇAM | Ayşe Beril KARA

Yayıncı:

Ankara University

Ana Başlıklar:

Dilbilimleri

Dergi:

Türkoloji Dergisi 2019 Vol.23 Issue 2, pp.440-451

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

11/2019

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000717071

Sıklık:

İki Yıllık

eISSN:

2602-4934

Özet:

 


This paper focuses on -çI Suffix which is
not much emphasized in the grammatical studies on the historical Turkish
languages but it appears in the texts and gives the verb, to which it attaches,
participle function. This aforementioned suffix first appeared with the example
of oúıçı (< oúı- ‘davet et-’ EDPT :79a) (invitor) in the couplet,



oúıçı ol erdi bayattın saÆa


sen ötrü köni yolúa kirdiÆ toÆa  (KB 36)









which
means “O valiant, he was the prophet and the invitor (sent) by God. That’s why
you took the right path.” during the reading of Kutadgu Bilig in graduate level
Karahan Turkish course. The same suffix is found in the examples of kütçi “shepherd” and küdezçi “protector, watchman”.  Appending of –çI suffix in these examples to the verb base made us think. During
the research on –çI suffix, we saw
that this suffix was examined in the dialects of Turkish language by Ali Akar.
Thereupon, we will analyze the existence of –çI
suffix in historical Turkish languages and how it is used in the texts. 


.

 


Makelede
tarihî Türk dilleri üzerine yapılan gramer çalışmalarında üzerinde pek
durulmayan ancak metinlerde karşımıza çıkan, eklendiği fiile sıfat-fiil anlamı
veren -çI eki üzerinde durulacak. Söz
konusu ek, ilk önce lisansüstü  aşaması,
Karahanlı Türkçesi dersinde yapılan metin okumalarında Kutadgu Bilig’in


 oúıçı ol
erdi bayattın saÆa


sen ötrü köni yolúa kirdiÆ toÆa  (KB 36)


“Ey yiğit, o sana
Tanrı’dan (gönderilmiş) davet eden, peygamber idi. Sen bu yüzden doğru yola
girdin.”


beyitindeki oúıçı (< oúı- ‘davet et-’ EDPT :79a) “davet eden” örneği ile karşımıza çıktı. Aynı ek, KB’de kütçi “çoban” ve küdezçi “muhafız,
gözcü” örneklerinde de yer alır. Bu örneklerdeki -çI ekinin fiil tabanı üzerine ulanması bizi düşündürdü. Ek üzerine
yaptığımız literatür taraması sırasında söz konusu ekin Ali Akar tarafından Türkiye
Türkçesi ağızlarında incelendiğini gördük. Bunun üzerine biz de -çI ekinin tarihî Türk dillerindeki
varlığını ve metinlerde nasıl geçtiğini inceleyeceğiz. 


.

Makale detayları

Tarihî Türk Yazı Dillerinde Fiil Üzerine Ulanan -çI Eki

Yazarlar: Safiye ÇELEBİ ÇAM | Ayşe Beril KARA

Yayıncı: Ankara University

Ana Başlıklar: Dilbilimleri

Dergi: Türkoloji Dergisi 2019 Vol.23 Issue 2, pp.440-451

Belge Tipi: Makale

Yayın Tarihi: 11/2019

Belge Dili: Türkçe

Document ID (Org No.): 2000717071

Sıklık: İki Yıllık

eISSN: 2602-4934

Sayı

Yazarlar:

Safiye ÇELEBİ ÇAM | Ayşe Beril KARA

Yayıncı:

Ankara University

Ana Başlıklar:

Dilbilimleri

Dergi:

Türkoloji Dergisi 2019 Vol.23 Issue 2, pp.440-451

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

11/2019

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000717071

Sıklık:

İki Yıllık

eISSN:

2602-4934