Evrenos Bey'in Kökeni Hakkında Tartışmalar ve Yeni Bir Değerlendirme

Ayşegül KILIÇ

Makale detayları

Evrenos Bey'in Kökeni Hakkında Tartışmalar ve Yeni Bir Değerlendirme

Yazarlar:

Ayşegül KILIÇ

Yayıncı:

Türk Tarih Kurumu

Ana Başlıklar:

Tarih ve Coğrafya

Dergi:

BELLETEN 2011 Vol.75 Issue 274, pp.745-768

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

11/2011

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000885579

Sıklık:

Üç Yıllık

eISSN:

2791-6472

pISSN:

0041-4255

Anahtar kelimeler:

Özet:

 


The purpose of this paper is to examine the origin and the identity of Evrenos Beg (?-1417), who was one of the most important uc begs (frontier lords), by analyzing mainly Byzantine and Ottoman sources, and by re-examining secondary sources. Through this investigation, it is hoped that this paper will shed some light on the scholarly discussions about the origin of him. Evrenos Beg played an important role in the Rumelian conquests during the second half of the XIVth century and thus the expansion process of Ottomans into the Balkans. His military achievements are especially mentioned in the early Ottoman sources. It is obvious that the study of Evrenos Beg will alsa contribute much on the Early Ottoman and Balkan Historiography since the identity of Evrenos Beg has been used as one of the evidences in theories formulated to explain the construction of the Ottoman state. However, the origin Evrenos Beg has not been thoroughly investigated due to lack of sources dating early period of the Ottoman State. This paper re-examines some primary documents about the origin of Evrenos Beg. Among them a wakfiye dated 1457 (re-approved (tecdid) in 1902-1903) is especially important. In this document, the name of the father of Evrenos Beg was first recorded as Pranko Lazarat. Moreover, it is possible that the origin of this name is Pranko in spite of different spelling variations in those different documents. The author believes that Pranko was the real name of the father of Evrenos Beg rather than a pseudonym which has been a controversial issue for long years. At the same wakfiye, the name of Evrenos was written as Evraniz/Avraniz letting us to think about his origin. If the first vowel was thrown away, making easier its spelling in Turkish, it would spell as Vraniz, which is still being used among the Slavic nations as Vranis/Vranes. This document, of course, is not enough to make certain conclusions about Evrenos Beg's Slavic origin. However, together with the re-examination of other secondary sources, this study will re-open a scholarly discussion about the identity of Evrenos Beg and thus will contribute much on the historiography of early Ottoman period.

.

 


Osmanlı Devleti'nin en önemli uc beylerinden olan Evrenos Bey hakkında hazırladığımız makalede Bizans ve Osmanlı kaynaklaırı karşılaştırmalı olarak kullanılmış ve şimdiye kadar Evrenos Bey hakkında yapılan bütün çalışmalardan bahsedilmiştir. Özellikle de kökeni hakkında yapılan yorumlar, kaynaklarının bize sağladığı bilgiler doğrultusunda tartışılmıştır. XIV. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Rumeli fetihlerinde büyük rol oynayan Evrenos Bey, Osmanlı Devleti'nin Balkanlara geçiş ve yerleşme sürecinde tarih sahnesine çıkmış bir akıncı beyidir. İstisnasız bütün erken dönem Osmanlı kaynaklarında, Evrenos Bey'in askeri başarılarından bahsedildiği görülür. Özellikle XIV. yüzyılın ikinci yarısı boyunca yapılan bütün Rumeli fetihlerinde onun önenıli roller üstlendiği açıkça anlaşılmaktadır. Dolayısıyla Evrenos Bey'den bahsetmeden "Erken Osmanlı Tarihi" veya bir "Balkan Tarihi" yazmanın mümkün olmadığı açıktır. Üstelik Osmanlı tarihinin en önemli şahsiyetlerinde biri olması nedeniyle araştırmacıların ilgisini çekmiş, önemi vurgulanmış, hatta biraz popülarize dahi edilmiş bir tarihi kişilik olarak değerlendirilmiştir. Bunları incelediğimizde esasında Evrenos'un etnik köken tartışmalarının Osmanlı Devleti'nin kuruluş teorilerinden bağımsız olmadığı anlaşılmaktadır. Özellikle Evrenos Bey'in oğlu İsa Bey'in H. 861 ( 1457) tarihli Selanik vakfiyesinde ( 1902-1903'te tecdid edilmiştir) babasının ismi "Pranko Lazarat" olarak şimdiye kadar karşılaşmadığımız bir şekilde geçmektedir. Dolayısıyla şimdiye kadar lakabı olarak bilinen Pranko adının İsa Bey'in ismi olduğu düşünülebilir. Aynı belgede Evrenos Bey'in isıninin ilk defa "Evraniz/Avraniz" şeklinde karşımıza çıkması da ilginçtir. Türkçe okuma kolaylığı sağlayan ilk sesli harfi çıkardığımız zaman Bizans kaynaklarındakine ve mezar kitabesindekine benzer şekilde karşımıza çıkan Vraniz adı, bu gün hala Slav kökenli halklar arasında yaygın olarak kullanılan Vranis/Vranes ismini karşımıza çıkarmaktadır. Elbette bu kayıttan hareketle Evrenos Bey'in bir Sırp olduğu iddia edilemez. Ancak kaynakları yeniden gözden geçirerek erken dönem Osmanlı tarihinin en önemli isimlerinden biri olan Evrenos Bey'in kökenine dair yapılan yorum ve tartışmalara yeni bir boyut kazandırdığımız inancındayız.

.

Makale detayları

Evrenos Bey'in Kökeni Hakkında Tartışmalar ve Yeni Bir Değerlendirme

Yazarlar:

Ayşegül KILIÇ

Yayıncı:

Türk Tarih Kurumu

Ana Başlıklar:

Tarih ve Coğrafya

Dergi:

BELLETEN 2011 Vol.75 Issue 274, pp.745-768

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

11/2011

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000885579

Sıklık:

Üç Yıllık

eISSN:

2791-6472

pISSN:

0041-4255

Evrenos Bey

Prankı İsa

Pranko Lazarat

Evrenos Bey'in kökeni

Sayı

Makale detayları

Evrenos Bey'in Kökeni Hakkında Tartışmalar ve Yeni Bir Değerlendirme

Yazarlar: Ayşegül KILIÇ

Yayıncı: Türk Tarih Kurumu

Ana Başlıklar: Tarih ve Coğrafya

Dergi: BELLETEN 2011 Vol.75 Issue 274, pp.745-768

Belge Tipi: Makale

Yayın Tarihi: 11/2011

Belge Dili: Türkçe

Document ID (Org No.): 2000885579

Sıklık: Üç Yıllık

eISSN: 2791-6472

pISSN: 0041-4255

Evrenos Bey

Prankı İsa

Pranko Lazarat

Evrenos Bey'in kökeni

Sayı

Yazarlar:

Ayşegül KILIÇ

Yayıncı:

Türk Tarih Kurumu

Ana Başlıklar:

Tarih ve Coğrafya

Dergi:

BELLETEN 2011 Vol.75 Issue 274, pp.745-768

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

11/2011

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000885579

Sıklık:

Üç Yıllık

eISSN:

2791-6472

pISSN:

0041-4255