Hanefi İllet Teorisinde Asıla Özgü Vasıflar İle Ta‘lîlin İmkânı

Zuhal DAĞ

Makale detayları

Hanefi İllet Teorisinde Asıla Özgü Vasıflar İle Ta‘lîlin İmkânı

Yazarlar:

Zuhal DAĞ

Yayıncı:

Istanbul Sabahattin Zaim University

Ana Başlıklar:

Din

Dergi:

Usul İslam Araştırmaları 2020 Vol.34 Issue 34, pp.312-331

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

10/2020

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000671288

Sıklık:

İki Yıllık

eISSN:

2147-8279

pISSN:

1305-2632

Özet:

 

Fıkıh usûlünde Kelam ilmiyle etkileşim içerisinde şekillenen illet teorisi, aynı mezhep içerisinde dahi yeknesak bir yapıya sahip değildir. Hicri 5. asırda Debûsî’nin teorik çerçevesini kurduğu, Serahsî ve Pezdevî’nin eserleri ile olgunlaşan Hanefî illet teorisi, zaman zaman mezhep içi ihtilafa konu olmuş ve tenkit edilmiştir. Bu eleştiriler, fıkıh usûlünün kelâmî öncüllerle alakasını kurmaya çalışan ve Mâtürîdîliği itikadî mezhep olarak benimsemiş Semerkant ulemasında daha belirgindir. Sözü edilen ihtilaflar, illet-hüküm ilişkisi hususundaki yaklaşım farklılığından kaynaklanmakta ve sahih bir kıyas işlemi için gerekli olan şartlara yansımaktadır. Fukahâ metoduna göre eser vermiş Hanefî usûlcülerin sahih bir kıyas işlemi için gerekli gördükleri şartlardan biri olan “asıldaki vasfın müte‘addî oluşu” bunlardandır. Bu şart aynı zamanda müstenbat illetin işlevini ifade etmektedir. Zira onlar için kıyas ile ta‘lîl aynı şeydir. Bu nedenle, Hanefî usûlcülerin geneline göre asıla özgü vasıflar ile ta‘lîlde bulunmak caiz değildir. Buna karşılık Alâeddin es-Semerkandî ve Lâmişî gibi usûlcülere göre bu nitelikte vasıflar ile ta‘lîlde bulunmak câizdir. Bu makalenin amacı mezkûr ihtilafın dayandığı hususları tespit ve tahlil etmektir. Bunun için metinler arası mukayese yöntemi kullanılacaktır.

Makale detayları

Hanefi İllet Teorisinde Asıla Özgü Vasıflar İle Ta‘lîlin İmkânı

Yazarlar: Zuhal DAĞ

Yayıncı: Istanbul Sabahattin Zaim University

Ana Başlıklar: Din

Dergi: Usul İslam Araştırmaları 2020 Vol.34 Issue 34, pp.312-331

Belge Tipi: Makale

Yayın Tarihi: 10/2020

Belge Dili: Türkçe

Document ID (Org No.): 2000671288

Sıklık: İki Yıllık

eISSN: 2147-8279

pISSN: 1305-2632

Sayı

Yazarlar:

Zuhal DAĞ

Yayıncı:

Istanbul Sabahattin Zaim University

Ana Başlıklar:

Din

Dergi:

Usul İslam Araştırmaları 2020 Vol.34 Issue 34, pp.312-331

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

10/2020

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000671288

Sıklık:

İki Yıllık

eISSN:

2147-8279

pISSN:

1305-2632