An Inquiry on the Opposition to Reason and Philosophy in the Akhbārī School During the Safavid Era

Sinan Yılmaz; Ö. Faruk Erdem

Makale detayları

An Inquiry on the Opposition to Reason and Philosophy in the Akhbārī School During the Safavid Era

Yazarlar:

Sinan Yılmaz | Ö. Faruk Erdem

Yayıncı:

Erciyes University

Ana Başlıklar:

İslam Felsefesi

Dergi:

Bilimname Issue 53, pp.635-663

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

4/2025

Belge Dili:

İngilizce

Document ID (Org No.):

2001345890

pISSN:

1304-1878

Anahtar kelimeler:

Özet:

 In Safavid Iran, the Akhbārī school rejected reason, ijma, and qiyas in the interpretation of religious texts and adopted a literalist approach based solely on the narrations in the al-Kutub al-Arbaa الكتب الأربعة. This approach turned into a fierce opposition to philosophy. The Akhbārīs characterized philosophy, and especially the synthesizing approach of philosophers such as Mullā Sadrā, as irreligion and heresy and saw Greek philosophy as a harmful element that corrupted Islam. With the support of the Safavid state, the Akhbārīs opposition to philosophy led to the marginalization of philosophy and the oppression of philosophers. The fact that Mullā Sadrā had to leave Isfahan is an important example of this pressure. The Akhbārīs pursued two main strategies against philosophy: The first is to create a negative perception of philosophy and philosophers by constantly denigrating them, and the second is to develop systematic criticisms of the fundamental issues of philosophy. They criticized the philosophers on issues such as the eternity of the universe, Gods will and Gods knowledge of particulars, and considered these views to be contrary to Gods attributes and blasphemy. The Akhbārī movement of the Safavid period constitutes an important example of systematic opposition to reason and philosophy in the history of Islamic thought.

 In Safavid Iran, the Akhbārī school rejected reason, ijma, and qiyas in the interpretation of religious texts and adopted a literalist approach based solely on the narrations in the al-Kutub al-Arbaa الكتب الأربعة. This approach turned into a fierce opposition to philosophy. The Akhbārīs characterized philosophy, and especially the synthesizing approach of philosophers such as Mullā Sadrā, as irreligion and heresy and saw Greek philosophy as a harmful element that corrupted Islam. With the support of the Safavid state, the Akhbārīs opposition to philosophy led to the marginalization of philosophy and the oppression of philosophers. The fact that Mullā Sadrā had to leave Isfahan is an important example of this pressure. The Akhbārīs pursued two main strategies against philosophy: The first is to create a negative perception of philosophy and philosophers by constantly denigrating them, and the second is to develop systematic criticisms of the fundamental issues of philosophy. They criticized the philosophers on issues such as the eternity of the universe, Gods will and Gods knowledge of particulars, and considered these views to be contrary to Gods attributes and blasphemy. The Akhbārī movement of the Safavid period constitutes an important example of systematic opposition to reason and philosophy in the history of Islamic thought.

 In Safavid Iran, the Akhbārī school rejected reason, ijma, and qiyas in the interpretation of religious texts and adopted a literalist approach based solely on the narrations in the al-Kutub al-Arbaa الكتب الأربعة. This approach turned into a fierce opposition to philosophy. The Akhbārīs characterized philosophy, and especially the synthesizing approach of philosophers such as Mullā Sadrā, as irreligion and heresy and saw Greek philosophy as a harmful element that corrupted Islam. With the support of the Safavid state, the Akhbārīs opposition to philosophy led to the marginalization of philosophy and the oppression of philosophers. The fact that Mullā Sadrā had to leave Isfahan is an important example of this pressure. The Akhbārīs pursued two main strategies against philosophy: The first is to create a negative perception of philosophy and philosophers by constantly denigrating them, and the second is to develop systematic criticisms of the fundamental issues of philosophy. They criticized the philosophers on issues such as the eternity of the universe, Gods will and Gods knowledge of particulars, and considered these views to be contrary to Gods attributes and blasphemy. The Akhbārī movement of the Safavid period constitutes an important example of systematic opposition to reason and philosophy in the history of Islamic thought.

 Bu çalışma, Safevî İranında felsefeye yönelik Ahbârî eleştirilerinin kaynağını, yöntemlerini ve sonuçlarını incelemeyi ve akla karşı literalist bir vahiy yorumu ortaya koyan bu yaklaşımın felsefeye karşı eleştirilerini tespit ve tenkit etmeyi amaçlıyor. Safevî Hanedanlığı günümüz İran sınırları içerisinde yer alan bölgede 16. ve 18. yüzyıllar arasında hüküm süren ve İranın dini ve entelektüel hayatında önemli bir dönüm noktasını temsil eden bir devlettir. Bu dönemde, Şiî İmamiyye Mezhebine bağlı Ahbârî Ekolü yükselişe geçmiş ve söz konusu coğrafyanın dini anlayışında köklü değişimlere yol açmıştır. Bir fıkıh ekolü olan Ahbârî Ekolü, dini metinlerin anlaşılmasında ve yorumlanmasında akıl, icma ve kıyas gibi yöntemleri, dini tahrif riski taşıdığı gerekçesi ile reddeder. Bu gerekçeye dayanarak Ahbârî Ekolü, Masum İmamlar tarafından aktarılan ve el-Kütübül-Erbaada toplanan rivayetler dışındaki bir kaynağı dini yorumlamada bağlayıcı kabul etmemiştir. Dini anlamada aklı dışlayan bu ekolün felsefeye karşı tavrı da oldukça menfi olmuştur. Özellikle Molla Sadrâ gibi filozofların felsefe, tasavvuf ve din ilimleri üzerinden sentezci bir yaklaşımı benimsemeleri, daha öncesinde başlayan tasavvuf eleştirilerine felsefenin de dahil edilmesi sonucunu doğurmuştur. Bu sebeple Ahbârîler felsefeye karşı şiddetli bir mücadeleye girişmiş ve felsefeye karşı derin bir şüphe ve düşmanlığın doğmasına zemin hazırlamışlardır. Ahbârîler, felsefeyi ve filozofları dinsizlik, sapkınlık ve hatta küfür gibi ağır ithamlarla suçlamışlardır. Onların nazarında Aristo mantığı ve Yunan felsefesi, Müslüman topluma dışarıdan girmiş ve dini yozlaştıran zararlı bir etki olarak görülmüştür. Bu ekole göre gerçek irfan ve hikmet Yunan felsefesinde değil, el-Kütübül-Erbaanın sınırları içerisinde bulunuyordu. Ahbârîlerin felsefe karşıtlığının Safevî devletinin siyasî ve malî desteğiyle birleşmesi, İranda felsefe ve filozoflar için sıkıntılı bir dönemin başlamasına zemin hazırlamıştır. Birçok medresede felsefeye ayrılan yer ve verilen önem azalmış ve felsefi düşünce giderek marjinalleştirilmiştir. Ahbârîlerin felsefeye karşı mücadelesinin, iki temel strateji etrafında şekillendiğini söylemek mümkündür. Bunlardan birincisi felsefeye karşı gösterdikleri olumsuz tavır üzerinden takip edilebilir. Kummî, Ali-Kulu Cedîdül-İslâm gibi önde gelen Ahbârî düşünürleri, eserlerinde ve vaazlarında sürekli olarak felsefeye saldırdılar ve onu aşağıladılar. Bu kişiler Aristo ve Eflatunu takip etmenin Müslümanları hakiki dinden uzaklaştıracağı konusunda ısrarcıydı. Onlara göre medreselerde felsefe öğreten kişilerin, dinsiz olarak kabul edilmesi ve bu kurumlardan atılmaları gerekmektedir. Ahbârî müntesipleri felsefe karşıtı tutumlarında yalnızca sözlü kınamalarla sınırlı kalmamışlardır. Aynı zamanda, felsefî düşünceye sahip bireylere yönelik baskı ve sindirme politikalarına da başvurmuşlardır. Onların bu tutumundan olumsuz etkilenenlerden biri olan Molla Sadrâ çeşitli baskılara maruz kalmış ve İsfahanı terk etmek zorunda kalmıştır. Ahbârîlerin felsefeye karşı ikinci stratejisini, felsefî görüşlerin sistematik eleştirisi üzerinden takip etmek mümkündür. Bir başka deyişle bu ekol felsefenin temel meselelerine yönelik çeşitli eleştiriler geliştirmiştir. Onların yaptıkları eleştiriler arasında öne çıkanlardan biri âlemin ezeliliği meselesidir. Filozofların âlemin ezeliliği konusundaki görüşü, hem Allahın yanında başka ezelî varlıkların da bulunması endişesinden dolayı hem de Allahın yaratıcı kudretine aykırı bulunduğu için Ahbârîlerin şiddetli tepkisiyle karşılandı. Onlara göre bu düşünce, Allahın yoktan var edici sıfatını inkâr ettiği için açıkça küfürdü. Ahbârîlerin filozofları eleştirdiği konulardan biri de Allahın iradesi meselesidir. Filozofların Allahın iradesine ilişkin görüşleri de Ahbârîlere göre kabul edilemezdi. Onlar, filozofların Allahın iradesini sınırlandıran ve hatta Allaha acizlik atfeden bir yaklaşım sergilediğini iddia etmiş ve bu anlayış üzerinden filozofları eleştirmişlerdir. Ahbârîlerin filozoflara yönelik eleştirilerinden öne çıkan bir diğeri ise Allahın tikeller konusundaki bilgisi hakkındadır. Ahbârîlere göre filozoflar, Allahın yalnızca tümel kavramları bilebileceğini ve tikel olaylar hakkında önceden bir bilgiye sahip olamayacağını savunarak, Allahın mutlak ilmini sınırlandırmaya çalışıyordu.

Makale detayları

An Inquiry on the Opposition to Reason and Philosophy in the Akhbārī School During the Safavid Era

Yazarlar:

Sinan Yılmaz | Ö. Faruk Erdem

Yayıncı:

Erciyes University

Ana Başlıklar:

İslam Felsefesi

Dergi:

Bilimname Issue 53, pp.635-663

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

4/2025

Belge Dili:

İngilizce

Document ID (Org No.):

2001345890

pISSN:

1304-1878

Islamic Philosophy

Shia

Safavids

Akhbārī School

Opposition to Philosophyİslam Felsefesi

Şîa

Safevîler

Ahbârî Ekolü

Felsefe Karşıtlığı

Sayı

Makale detayları

Yazarlar: Sinan Yılmaz | Ö. Faruk Erdem

Yayıncı: Erciyes University

Ana Başlıklar: İslam Felsefesi

Dergi: Bilimname Issue 53, pp.635-663

Belge Tipi: Makale

Yayın Tarihi: 4/2025

Belge Dili: İngilizce

Document ID (Org No.): 2001345890

pISSN: 1304-1878

Sayı

Yazarlar:

Sinan Yılmaz | Ö. Faruk Erdem

Yayıncı:

Erciyes University

Ana Başlıklar:

İslam Felsefesi

Dergi:

Bilimname Issue 53, pp.635-663

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

4/2025

Belge Dili:

İngilizce

Document ID (Org No.):

2001345890

pISSN:

1304-1878