DİL İLİŞKİSİ BAĞLAMINDA TEYİPCAN ELİYEV’İN ŞİİRLERİNDEKİ ÇİNCE ALINTILAR

Raile ABDULVAHİT KAŞGARLI

Makale detayları

DİL İLİŞKİSİ BAĞLAMINDA TEYİPCAN ELİYEV’İN ŞİİRLERİNDEKİ ÇİNCE ALINTILAR

Yazarlar:

Raile ABDULVAHİT KAŞGARLI

Yayıncı:

Türk Dil Kurumu

Ana Başlıklar:

Dilbilimleri

Dergi:

Yearbook of Turkic Studies - Belleten 2019 Issue 68, pp.181-204

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

11/2019

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000646646

Sıklık:

İki Yıllık

eISSN:

2651-5113

pISSN:

0564-5050

Özet:

 

The connection between Uighur Turkish and Chinese has surpassed a long historical process. In our time, Modern Uighur Turkish used in East Turkestan region has been in a closer relation with Chinese than even before in the history. Regarding the impact arising from the close relation between both languages, it can be mentioned that the affected language is Modern Uighur Turkish. However the ratio of effect manifests itself in a different aspect in written and verbal language.
We studied the relationship between the two languages within the example of Chinese borrowings in the poems of famous Uighur poet Teyipcan Eliyev, who lived and created his works in East Turkestan between 1930-1989 and we aimed to illuminate the written language of Modern Uighur Turkish and Chinese. The method used is The Model of Explaining the Relation of Language and Influence, namely Code Copying Model, developed by Larsh Johanson. According to this model, the socially-dominant language (B) is Chinese and sociallyweak language (A) is Modern Uighur Turkish. In the study, the type of citations provided by B to A, constructive factors and non-linguistic factors have been studied based on the Chinese borrowings in the poems of Eliyev.

 

Uygur Türkçesi ile Çincenin teması, uzun bir tarihî süreci geride bırakmıştır. Çağımızda Doğu Türkistan sahasında kullanılan Çağdaş Uygur Türkçesi, Çince ile tarihte hiç olmadığı kadar yakın ilişkide bulunmaktadır. Bu iki dil arasındaki yakın ilişkiden kaynaklanan etki söz konusu olduğunda etkilenen konumda olan dilin Çağdaş Uygur Türkçesi olduğu söylenebilir. Ancak etki oranı, Çağdaş Uygur Türkçesinin yazı dili ile konuşma dilinde kendini farklı boyutta gösterir. Çalışmada bu iki dilin ilişkisi, 1930-1989 yılları arasında Doğu Türkistan’da yaşayan ve eser veren ünlü Uygur şairi Teyipcan Eliyev’in şiirlerinde geçen Çince alıntılar örneğinde incelenerek Çağdaş Uygur Türkçesinin yazı dili ile Çincenin ilişkisine ışık tutmak amaçlanmıştır. Yöntem olarak Lars Johanson’un geliştirdiği Dillerin İlişkisi ve Etkinin Açıklanması Modeli yani Kod Kopyalama Modeli uygulanmıştır. Bu modele göre sosyal açıdan baskın olan dil (B) Çincedir, sosyal açıdan zayıf olan dil (A) Çağdaş Uygur Türkçesidir. Çalışmada; B’nin A’ya verdiği alıntıların türü, yapısal etkenler ve dil dışı etkenler, Eliyev’in şiirlerinde geçen Çince alıntılar temelinde incelenmeye çalışılmıştır.

Makale detayları

DİL İLİŞKİSİ BAĞLAMINDA TEYİPCAN ELİYEV’İN ŞİİRLERİNDEKİ ÇİNCE ALINTILAR

Yazarlar: Raile ABDULVAHİT KAŞGARLI

Yayıncı: Türk Dil Kurumu

Ana Başlıklar: Dilbilimleri

Dergi: Yearbook of Turkic Studies - Belleten 2019 Issue 68, pp.181-204

Belge Tipi: Makale

Yayın Tarihi: 11/2019

Belge Dili: Türkçe

Document ID (Org No.): 2000646646

Sıklık: İki Yıllık

eISSN: 2651-5113

pISSN: 0564-5050

Sayı

Yazarlar:

Raile ABDULVAHİT KAŞGARLI

Yayıncı:

Türk Dil Kurumu

Ana Başlıklar:

Dilbilimleri

Dergi:

Yearbook of Turkic Studies - Belleten 2019 Issue 68, pp.181-204

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

11/2019

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000646646

Sıklık:

İki Yıllık

eISSN:

2651-5113

pISSN:

0564-5050