Klasik Doğu Türk Şiirinde +GInA Ekinin Ahenk Unsuru Olarak Kullanılması

Selahittin TOLKUN

Makale detayları

Klasik Doğu Türk Şiirinde +GInA Ekinin Ahenk Unsuru Olarak Kullanılması

Yazarlar:

Selahittin TOLKUN

Yayıncı:

Halil TURGUT

Dergi:

International Journal of Humanities and Education 2018 Vol.4 Issue 7, pp.208-231

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

5/2018

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000636551

Sıklık:

İki Yıllık

eISSN:

2149-5645

Özet:

 


Eski Türkçedeki +KIʥA
eki Doğu Türkçesinde klasik dönemde +GInA
/ +KInA şekline dönüşmüştür. 
Normalde eski Türkçedeki /ʥ/ sesi Doğu
Türkçesinde /y/ olarak kullanılır: koʥ
> koy, yaʥ- > yay- vb. Ancak istisna olarak
+KIʥA ekinde bu ses /n/ olarak devam etmiştir. +GInA / +KInA eki Doğu Türkçesinin klasik döneminde ünlü ve ünsüz uyumlarına girmiş
olarak karşımıza çıkar: cānġına, yüzgine,
yumruḳḳına, kökkine
vb. Günümüz Özbek Türkçesinde ise ek, sonu k
/ ḳ, g /ġ ile biten kelimelere +kinä
/ +qınä biçiminde gelmektedir: kiçik+kinä
> kiçkinä “küçücük”, såğ+ğınä>
såqqınä “sağlamca”. Diğer bütün kelimelere ise +ginä olarak gelmektedir: båläginä
“yavrucuğum”, cånginäm “cancağızım”. 


Bu ek işlev bakımından gerek tarihî gerekse
günümüz Doğu Türkçesinde, Türkiye Türkçesindeki +CXk, +CAğIz, +cAk vb. küçültme eklerinde olduğu gibi küçültme, şefkat, sevgi vb. yanında
zarfları pekiştirme işlevlerinde kullanılır. Bu durum klasik dönemden  cānġınam “cancağızım” ancak çınġına “gerçekten”,
günümüzden ise xåläginäng “teyzeciğin”, yumşåqqinä “yumuşacık” kelimelerinde açıkça görülmektedir. 


Bir şiirde özellikle klasik döneme ait bir
gazelde bu ekin bulunduğu birkaç kelime bulunabilir. Bu durumda ekin tabii olarak diğer bir söyleyişle ekin
bulunduğu kelimeler öyle gerektiği için kullanıldığı söylenebilir. Ancak bir
gazelde şair, kafiye olarak kullandığı bütün isimlere bu eki getiriyorsa, aynı
şekilde bu eki beyitteki diğer kelimeler de kullanıyorsa o takdirde ekin
bilenen işlevleri dışında şiirde ahenk unsuru olarak kullanıldığını
söyleyebiliriz. 










 

.

Makale detayları

Klasik Doğu Türk Şiirinde +GInA Ekinin Ahenk Unsuru Olarak Kullanılması

Yazarlar: Selahittin TOLKUN

Yayıncı: Halil TURGUT

Dergi: International Journal of Humanities and Education 2018 Vol.4 Issue 7, pp.208-231

Belge Tipi: Makale

Yayın Tarihi: 5/2018

Belge Dili: Türkçe

Document ID (Org No.): 2000636551

Sıklık: İki Yıllık

eISSN: 2149-5645

Sayı

Yazarlar:

Selahittin TOLKUN

Yayıncı:

Halil TURGUT

Dergi:

International Journal of Humanities and Education 2018 Vol.4 Issue 7, pp.208-231

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

5/2018

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000636551

Sıklık:

İki Yıllık

eISSN:

2149-5645