MEME KANSERİ OLAN TÜRK KADINLARININ HASTALIKLARINA VE UYUMLARINA İLİŞKİN YARGILARI

Hande ÖNER; Olcay İMAMOĞLU

Makale detayları

MEME KANSERİ OLAN TÜRK KADINLARININ HASTALIKLARINA VE UYUMLARINA İLİŞKİN YARGILARI

Yazarlar:

Hande ÖNER | Olcay İMAMOĞLU

Yayıncı:

Ankara University

Dergi:

Kriz Dergisi 1994 Vol.2 Issue 1, pp.261-268

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

2/1994

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000734855

Sıklık:

Aylık

eISSN:

2667-7350

pISSN:

1300-980X

Özet:

 

Meme kanseri olan Türk kadınlarının
 hastalıklarına uyumlarına ilişkin yargıları,
 geçirdikleri ameliyatın etkilerine ilişkin beklenti ve
 algıları, hastalık deneyiminde buldukları anlam ve
 hastalıkları üzerindeki kontrol inançları
 çerçevesinde incelenmiştir. Yaşları 21 ila 72
 arasında değişen 50 kadın hasta ile geniş
 kapsamlı görüşmeler yapılmıştır. Bulgular (1)
 hastaların ameliyatın etkilerine ilişkin algılarının
 beklentilerinden daha olumlu olduğunu; hastaların
 hem beklentilerinin hem de algılarının hastalığa iyi
 uyumla olumlu bir ilişkisi olduğunu; (2) hastaların
 %80'nin hastalıklarının yaşama bakışlarını
 etkilediğini ifade ettiklerini; bu olumlu
 değerlendirmenin hastalığa iyi uyumla olumlu bir
 ilişkisi olduğunu; (3) genel olarak, hastalık
 üzerindeki kontrol inancı ile uyum arasında,
 doktora-dayalı kontrol inancı dışında, anlamlı bir
 ilişki olmadığını ortaya koymuştur. Bulgular olası
 sonuçları çerçevesinde tartışılmıştır.
 İnsanlardan kansere yakalanmak ya da kalp
 krizi geçirmek gibi olumsuz bir olayın başlarına
 gelme olasılığını değerlendirmeleri istendiğinde,
 kendileri ile aynı durumda olanlara kıyasla böyle
 bir olayın başlarına gelmesine daha az olasılık
 verdikleri saptanmıştır (Perloff ve Fetzer, 1986).
 Ayrıca, insanların başlarına olumlu bir olay gelmesi 
 öznel olasılığını olumsuz bir olay gelmesi
 olasılığına kıyasla daha yüksek olarak algıladıkları
 bulunmuştur (Weinstein, 1980). Bu olumlu bakış
 açısı "gerçekdışı iyimserlik" (unrealistic optimism)
 olarak adlandırılmıştır (VVeinstein, 1980).
 Oysa, yaşam anlamlı, kolay kestirilip kontrol
 edilebilen ve olumlu olaylardan oluşan bir bütün
 değildir. Yaşamda insanların başına trafik kazası
 geçirmek yada kronik bir hastalığa yakalanmak
 gibi ani, beklenmedik ve olumsuz olaylar da
 gelebilir. Bilindiği gibi, kronik bir hastalığı olduğunu
 öğrenen bir insan, hastalığın tedavisi için
 harcayacağı zaman, para ve enerji gibi maddi
 değerlerin ötesinde, psikolojik olarak kronik bir
 hastalığa yakalanmanın getirdiği yıkıntı, stres ve
 alıştığı yaşama biçiminde değişiklik gibi çeşitli
 sorunlarla karşı karşıya kalacaktır. Kronik bir
 hastalığa yakalanmanın, hastalığın doğasından
 gelen sıkıntıların yanı sıra, kişinin yaşam biçimine
 ve o güne dek üstlendiği rollere de bir tehdit
 oluşturduğu bir gerçektir. Bu durumda, örneğin,
 kendisine yüklenen tüm rolleri ile -anne, eş,
 çalışan bir kişi ve kadın olarak- bir kadın meme
 kanseri olduğunu öğrendiğinde neler düşünür? Bu
 ani, beklenmedik ve olumsuz olay karşısında neler
 hisseder? Bu duruma nasıl uyum sağlar? Bu
 durum onun yaşam niteliğini nasıl etkiler?
 1960'lardan itibaren çeşitli kronik hastalıklarla
 yaşamakta olan hastaların psikolojik durumları,
 sosyal yaşamları, bu durumla nasıl başettikleri, bu
 yeni, beklenmedik ve olumsuz durumun genel 
 yaşam niteliklerini nasıl etkilediği ve bu duruma
 nasıl uyum sağladıkları sosyal psikologların ilgisini
 çekmeye başlamıştır. Janoff-Bulman ve Frieze'in
 (1983) insanların başlarına gelen olumsuz olaylara
 uyumlarına ilişkin ileri sürdükleri modele göre,
 normal koşullarda insanların üç temel varsayımları
 vardır: a) Dünya anlamlıdır, b) insanlar kolay kolay
 incinmez (invulnerable) ve c) kişi kendilik
 saygısına layıktır. Janoff-Bulmann ve Frieze'e
 göre, olumsuz bir olayın başa gelmesi ile bu temel
 varsayımlar tehdit edilir ve insanlar bu
 varsayımlara tekrar inanmak isterler. Bu görüşlere
 uygun olarak, Taylor (1983) kişinin yaşamını tehdit
 eden olaylara bilişsel uyumuna ilişkin kuramında,
 insanların başlarına gelen olumsuz olaylara
 uyumunun üç temel tema etrafında oluştuğunu öne
 sürer: a) Olayda anlam bulma, b) Olay üzerinde
 yeniden kontrol kazanma girişimi ve c) Kendine
 güveni yeniden kazanma çabası. Benzer görüşte
 olan, Thompson da (1991) uyuma ilişkin bilişsel
 yaklaşımların a) olayda anlam bulmanın uyuma
 yönelik bir strateji olduğunu; b) uyum açısından
 olayın nedenini belirlemenin belirleyememekten
 daha olumlu sonuçlar yaratacağını; c) kişinin
 kendine yönelik algısı ve kontrol inancı
 etkilenebileceği için belirli nedensel yüklemelerin
 uyumla ilişkili olduğunu ileri sürdüklerini
 belirtmektedir.
 Görüldüğü gibi, insanların başlarına gelen
 olumsuz olaylara uyumlarına ilişkin olarak kontrol
 inancı önemli bir öğe olarak ele alınmaktadır
 (örneğin, Taylor 1983, Thornquist, Harvey ve
 Anderson 1988; Michela ve Wood 1986). Kontrol
 inancı, yaşamsal bir psikolojik ihtiyaç olarak ele
 alınmakta (örneğin, Fiske ve Taylor 1984; Taylor
 1986) ve kişilerin başlarına gelen olumsuz olaylara
 uyum sağlamalarında önemli bir etken olarak
 değerlendirilmektedir (Taylor, Lichtman ve Wood
 1984; Affleck, Tennen, Croog ve Levine, 1987;
 Affleck, Tennen, Pfeiffer ve Fifield 1987). Genel
 olarak, kontrol inancı ile uyum arasında olumlu bir
 ilişki gözlenmektedir (Taylor ve diğerleri, 1984;
 Affleck ve diğerleri, 1987). Taylor ve arkadaşları
 (1984) meme kanserli kadın hastalar üzerinde
 yaptıkları bir çalışmada hastalığı üzerinde
 kontrolları olduğuna inanan hastaların böyle bir
 inancı olmayan hastalara göre hastalıklarına daha
 iyi uyum sağladıklarını bulmuşlardır. Benzer
 biçimde, kişisel kontrol inancı, felçli orta yaşlı ve
 yaşlı hastaların (Schulz ve Decker 1985), kronik
 ağrı hastalarının (Jensen ve Karoly 1991) ve
 römatoid artirit hastalarının (Affleck, Pfeiffer,
 Tenner ve Fifield 1987) kendilerini iyi hissetmeleri
 ile ilişkili bulunmuştur.
 Bununla birlikte kontrol inancı ile uyum
 arasındaki nedensel ilişki henüz bilinmemektedir
 (Taylor, Helgeson, Read ve Skokan 1991).
 Örneğin, başlarına gelen olumsuz olaylara iyi
 uyum sağlamış kişiler olay üzerinde kontrol
 hissediyor olabilirler; olay üzerinde kontrol
 hisseden kişiler daha iyi uyum sağlıyor olabilirler.
 Bu noktada, kişi tarafından yaşanan olaya
 yüklenen anlam kontrol inancı ile uyum arasındaki
 ilişkinin anlaşılmasına yardımcı olabilir (Averill
 1973; Folkman 1984). Örneğin, Bulman ve
 Wortman'nın (1977) klasik çalışmalarında bazı
 hastalar başlarına gelen trafik kazasını yeniden
 değerlendirdiklerini ve düşüncelerinin, bu olayın
 aileleri ile daha da yakınlaşmalarına nasıl yardımcı
 olduğu konusunda odaklandığını belirtmişlerdir.

Makale detayları

MEME KANSERİ OLAN TÜRK KADINLARININ HASTALIKLARINA VE UYUMLARINA İLİŞKİN YARGILARI

Yazarlar: Hande ÖNER | Olcay İMAMOĞLU

Yayıncı: Ankara University

Dergi: Kriz Dergisi 1994 Vol.2 Issue 1, pp.261-268

Belge Tipi: Makale

Yayın Tarihi: 2/1994

Belge Dili: Türkçe

Document ID (Org No.): 2000734855

Sıklık: Aylık

eISSN: 2667-7350

pISSN: 1300-980X

Sayı

Yazarlar:

Hande ÖNER | Olcay İMAMOĞLU

Yayıncı:

Ankara University

Dergi:

Kriz Dergisi 1994 Vol.2 Issue 1, pp.261-268

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

2/1994

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000734855

Sıklık:

Aylık

eISSN:

2667-7350

pISSN:

1300-980X