YABGU UNVANI ve KULLANIMI (KUŞANLARDAN İLK MÜSLÜMAN TÜRK DEVLETLERİNE KADAR)

Mehmet TEZCAN

Makale detayları

YABGU UNVANI ve KULLANIMI (KUŞANLARDAN İLK MÜSLÜMAN TÜRK DEVLETLERİNE KADAR)

Yazarlar:

Mehmet TEZCAN

Yayıncı:

Ataturk University

Dergi:

Journal of Turkish Research Institute 2012 Vol.0 Issue 48, pp.305-342

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

1/2013

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000903851

Sıklık:

Üç Yıllık

eISSN:

2822-2725

Anahtar kelimeler:

Özet:

 

Yabgu unvanı, aslen Türkçe menşeli
 olmayıp muhtemelen Sakalarla bağlantılı bir
 kelimedir. Çin kaynaklarında, yabancı asıllı
 kişiler ve yabancı kavimlerin liderleri için
 kullanılan xihou, shehu ve yehu unvanları,
 Kuşan sikkelerindeki zaoou, hiaou gibi
 tabirler de yabgu kelimesinin bozuk
 imlalarıdır. Yuezhi’ların Bactria’yı fethetmesi
 ve Beş Yuezhi beyliği’nin kurulması ile xihou
 kelimesi göçebelerde kullanılmaya başlıyor.
 Kangju, Wusun ve Hunalar gibi
 kavimlerde yabgu kelimesi Grek veya Hint
 yazılarıyla yavuha, iabgo ve zaboho olarak da
 gözükür. Beylik sonrası devlet görevlilerinin
 unvanlarında yabgunun yeniden görülmesi
 Eftalitler, Türk Kağanlığı, Hazarlar, Karluk,
 Kimek ve Oğuz Yabgu devleti dönemindedir.
 Dönemle ilgili muhtelif kaynaklar bunu cebü,
 cibgu, ziebel, silziboulos şekillerinde
 vermektedirler. Batı Türkistan’daki Çince
 zhaowu, İslam kaynaklarındaki camuk gibi
 sözler de yabgu ile doğrudan ilgilidir. İslâmî
 dönemde yabgu kelimesi Türk titülatüründe
 bir unvan olarak kulanılmaya devam etmiştir.
 Kaşgarlı Mahmud’un eserinde bu yafgu
 olarak görülür.
 Yabgu unvanı, henüz devletleşme
 olmadan önceki dönemden itibaren
 hükümdardan bir rütbe aşağı, yüksek bir
 unvan olarak karşımıza çıkmaktadır.
 Kelimenin anlamı konusunda tam bir fikir
 birliği yoktur. Bunun Çince transkripsiyonu
 olan xihou ‚birleşik, yönetici‛ gibi bir anlama
 sahipti. Yabgu için de ‚yönetici‛ anlamında
 İranî veya Altayik bazı kökler teklif edilmiştir.

Makale detayları

YABGU UNVANI ve KULLANIMI (KUŞANLARDAN İLK MÜSLÜMAN TÜRK DEVLETLERİNE KADAR)

Yazarlar:

Mehmet TEZCAN

Yayıncı:

Ataturk University

Dergi:

Journal of Turkish Research Institute 2012 Vol.0 Issue 48, pp.305-342

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

1/2013

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000903851

Sıklık:

Üç Yıllık

eISSN:

2822-2725

Yabgu

Xihou

Yuezhi

Kuşan

Daxia

Bactria

Huna

Eftalit

Türk

Sayı

Makale detayları

Yazarlar: Mehmet TEZCAN

Yayıncı: Ataturk University

Dergi: Journal of Turkish Research Institute 2012 Vol.0 Issue 48, pp.305-342

Belge Tipi: Makale

Yayın Tarihi: 1/2013

Belge Dili: Türkçe

Document ID (Org No.): 2000903851

Sıklık: Üç Yıllık

eISSN: 2822-2725

Sayı

Yazarlar:

Mehmet TEZCAN

Yayıncı:

Ataturk University

Dergi:

Journal of Turkish Research Institute 2012 Vol.0 Issue 48, pp.305-342

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

1/2013

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000903851

Sıklık:

Üç Yıllık

eISSN:

2822-2725