WHAT NAME DID THE RUM SAINTS GIVE TO HACI BEKTAŞ VELÎ? - A RESEARCH ON THE WORD AKTARMAÇ MENTIONED IN HACI BEKTAŞ VELI VELÂYETNAME

Burçin Özdemir

Makale detayları

WHAT NAME DID THE RUM SAINTS GIVE TO HACI BEKTAŞ VELÎ? - A RESEARCH ON THE WORD AKTARMAÇ MENTIONED IN HACI BEKTAŞ VELI VELÂYETNAME

Yazarlar:

Burçin Özdemir

Yayıncı:

Ankara Hacı Bayram Veli University

Ana Başlıklar:

Türk İslam Edebiyatı | Yeni Türk Dili (Eski Anadolu | Osmanlı | Türkiye Türkçesi)

Dergi:

Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi Issue 112, pp.1-18

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

12/2024

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2001332929

pISSN:

1306-8253

Anahtar kelimeler:

Özet:

 TThe most comprehensive work on Hacı Bektaş Velîs family, lineage, birth, discoveries and miracles is the work in the genre of maneuvers, which appears in manuscript records under the names Velâyetnâme-i Hacı Bektaş-ı Velî and Menâkıbnâme-i Hacı Bektaş-ı Velî. The text of the Velâyetnâme, which contains topics such as the lineage of Hacı Bektaş Velî, the founding leader of the Bektashi order, his introduction as a seyyid belonging to the family of the prophet, his going to the lands of Rum as a murshid in the position of the pole with the commission of Ahmet Yesevî, and his showing many miracles to the masters of Rum, has undoubtedly played a very effective role in increasing the importance of Hacı Bektaş Velîs charismatic personality in the eyes of the masses of people and increasing peoples loyalty to the order. Written in the late 15th and early 16th centuries, although there are disputes about the author of the work, the general opinion is that it is Firdevsî-i Rûmî. Both in the Velâyetnâmes and in some other works about Hacı Bektaş Velî, some namesnicknames such as Kutbul-aktâb, Sultânul-evliyâ, Burhânul-asfiyâ, Envârul-yakîn, küsâde-i bâb-ı hikmet, ser-çeşme-i nûr-ı dîn, Kutb-u Rabbânî, Sultânul-ârifîn are given for Hacı Bektaş Velî. All of these epithets are composed of Arabic phrases. In addition to these, when Hacı Bektaş Veli showed miracles to the Rum saints and tied them to him, the Rum saints gave Hacı Bektaş Veli the name Aktarmaç, which is a Turkish word. This study will focus on the word Aktarmaç in some copies of the Velâyetnâme of Hacı Bektaş Velî. In nine of the eighteen copies examined, the word is found in the form Aḫtarmac  Aḫtarmacı  Aḳtarmac  Oḫtarmac. It has been observed that the word has been variantized according to the manuscripts. The verb form of the word, aḫtar-  aḳtar-, was analyzed semantically and comparatively in historical language texts. It is thought that the verb in question means to turn the heart, to bind to oneself in the Velâyetnâme manuscripts and that this verb is used as a mystical term in the Velâyetnâme. The Sufi meanings of the word Aḫtarmac  Aḫtarmacı  Aḳtarmac  Oḫtarmac, derived from the verb aḫtar-  aḳtar- with the suffix -mac, such as one who turns to the path, binds to oneself, spiritual guide have been pointed out. In this study, the word Aktarmaç is proposed as the Turkish equivalent of the Arabic word murshid.

 TThe most comprehensive work on Hacı Bektaş Velîs family, lineage, birth, discoveries and miracles is the work in the genre of maneuvers, which appears in manuscript records under the names Velâyetnâme-i Hacı Bektaş-ı Velî and Menâkıbnâme-i Hacı Bektaş-ı Velî. The text of the Velâyetnâme, which contains topics such as the lineage of Hacı Bektaş Velî, the founding leader of the Bektashi order, his introduction as a seyyid belonging to the family of the prophet, his going to the lands of Rum as a murshid in the position of the pole with the commission of Ahmet Yesevî, and his showing many miracles to the masters of Rum, has undoubtedly played a very effective role in increasing the importance of Hacı Bektaş Velîs charismatic personality in the eyes of the masses of people and increasing peoples loyalty to the order. Written in the late 15th and early 16th centuries, although there are disputes about the author of the work, the general opinion is that it is Firdevsî-i Rûmî. Both in the Velâyetnâmes and in some other works about Hacı Bektaş Velî, some namesnicknames such as Kutbul-aktâb, Sultânul-evliyâ, Burhânul-asfiyâ, Envârul-yakîn, küsâde-i bâb-ı hikmet, ser-çeşme-i nûr-ı dîn, Kutb-u Rabbânî, Sultânul-ârifîn are given for Hacı Bektaş Velî. All of these epithets are composed of Arabic phrases. In addition to these, when Hacı Bektaş Veli showed miracles to the Rum saints and tied them to him, the Rum saints gave Hacı Bektaş Veli the name Aktarmaç, which is a Turkish word. This study will focus on the word Aktarmaç in some copies of the Velâyetnâme of Hacı Bektaş Velî. In nine of the eighteen copies examined, the word is found in the form Aḫtarmac  Aḫtarmacı  Aḳtarmac  Oḫtarmac. It has been observed that the word has been variantized according to the manuscripts. The verb form of the word, aḫtar-  aḳtar-, was analyzed semantically and comparatively in historical language texts. It is thought that the verb in question means to turn the heart, to bind to oneself in the Velâyetnâme manuscripts and that this verb is used as a mystical term in the Velâyetnâme. The Sufi meanings of the word Aḫtarmac  Aḫtarmacı  Aḳtarmac  Oḫtarmac, derived from the verb aḫtar-  aḳtar- with the suffix -mac, such as one who turns to the path, binds to oneself, spiritual guide have been pointed out. In this study, the word Aktarmaç is proposed as the Turkish equivalent of the Arabic word murshid.

 TThe most comprehensive work on Hacı Bektaş Velîs family, lineage, birth, discoveries and miracles is the work in the genre of maneuvers, which appears in manuscript records under the names Velâyetnâme-i Hacı Bektaş-ı Velî and Menâkıbnâme-i Hacı Bektaş-ı Velî. The text of the Velâyetnâme, which contains topics such as the lineage of Hacı Bektaş Velî, the founding leader of the Bektashi order, his introduction as a seyyid belonging to the family of the prophet, his going to the lands of Rum as a murshid in the position of the pole with the commission of Ahmet Yesevî, and his showing many miracles to the masters of Rum, has undoubtedly played a very effective role in increasing the importance of Hacı Bektaş Velîs charismatic personality in the eyes of the masses of people and increasing peoples loyalty to the order. Written in the late 15th and early 16th centuries, although there are disputes about the author of the work, the general opinion is that it is Firdevsî-i Rûmî. Both in the Velâyetnâmes and in some other works about Hacı Bektaş Velî, some namesnicknames such as Kutbul-aktâb, Sultânul-evliyâ, Burhânul-asfiyâ, Envârul-yakîn, küsâde-i bâb-ı hikmet, ser-çeşme-i nûr-ı dîn, Kutb-u Rabbânî, Sultânul-ârifîn are given for Hacı Bektaş Velî. All of these epithets are composed of Arabic phrases. In addition to these, when Hacı Bektaş Veli showed miracles to the Rum saints and tied them to him, the Rum saints gave Hacı Bektaş Veli the name Aktarmaç, which is a Turkish word. This study will focus on the word Aktarmaç in some copies of the Velâyetnâme of Hacı Bektaş Velî. In nine of the eighteen copies examined, the word is found in the form Aḫtarmac  Aḫtarmacı  Aḳtarmac  Oḫtarmac. It has been observed that the word has been variantized according to the manuscripts. The verb form of the word, aḫtar-  aḳtar-, was analyzed semantically and comparatively in historical language texts. It is thought that the verb in question means to turn the heart, to bind to oneself in the Velâyetnâme manuscripts and that this verb is used as a mystical term in the Velâyetnâme. The Sufi meanings of the word Aḫtarmac  Aḫtarmacı  Aḳtarmac  Oḫtarmac, derived from the verb aḫtar-  aḳtar- with the suffix -mac, such as one who turns to the path, binds to oneself, spiritual guide have been pointed out. In this study, the word Aktarmaç is proposed as the Turkish equivalent of the Arabic word murshid.

 Hacı Bektaş Velînin ailesi, nesebi, doğumu, keşif ve kerametlerine dair en geniş kapsamlı eser yazma eser kayıtlarında Velâyetnâme-i Hacı Bektaş-ı Velî ve Menâkıbnâme-i Hacı Bektaş-ı Velî isimleri ile yer almaktadır. Bektaşî tarikatının kurucu lideri olan Hacı Bektaş Velînin nesebi, özellikle peygamber ailesine mensup bir seyyid olarak tanıtılması, Ahmet Yesevînin vazifelendirmesi ile Rum topraklarına kutup makamında mürşit olarak gitmesi, Rum erenlerine birçok kerametler göstermesi gibi konuları ihtiva eden Velâyetnâme metni, halk kitleleri nezdinde Hacı Bektaş Velînin karizmatik şahsiyetinin daha da önem kazanması ve insanların tarikata olan bağlılığının artmasında hiç şüphesiz çok etkin bir rol oynamıştır. 15. yüzyıl sonları ile 16. yüzyıl başlarında kaleme alınan eserin müellifi hakkında ihtilaflar olsa da genel kanı Firdevsî-i Rûmî olduğu yönündedir. Hem Velâyetnâmelerde hem de Hacı Bektaş Velî ile ilgili diğer bazı eserlerde Hacı Bektaş Velî için Kutbul-aktâb, Sultânul-evliyâ, Burhânul-asfiyâ, Envârul-yakîn, küşâde-i bâb-ı hikmet, ser-çeşme-i nûr-ı dîn, Kutb-ı Rabbânî, Sultânulârifîn gibi bazı adlandırmalar  lakaplar verilmiştir. Bu lakapların hepsi Arapça terkiplerden oluşmaktadır. Bunlardan başka Hacı Bektaş Velinin Rum erenlerine keramet gösterip onları kendisine bağlaması üzerine Rum erenleri, Hacı Bektaş Velîye Türkçe bir kelime olan Aktarmaç ismini vermişlerdir. Bu çalışmada Hacı Bektaş Velî Velâyetnâmesinin bazı nüshalarında geçen Aktarmaç kelimesi üzerinde durulacaktır. İncelenen on sekiz nüshanın dokuzunda kelime, Aḫtarmac  Aḫtarmacı  Aḳtarmac  Oḫtarmac biçiminde tespit edilmiştir. Kelimenin nüshalara göre varyantlaştığı görülmüştür. Kelimenin fiili olan aḫtar-  aḳtar- biçimleri tarihi dil metinlerinde semantik açıdan karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Söz konusu fiilin Velâyetnâme nüshalarında gönlünü döndürmek, kendine bağlamak gibi anlamlara geldiği, Velâyetnâmede bu fiilin tasavvufî bir terim olarak kullanıldığı düşünülmektedir. Aḫtar-  aḳtar- fiilinden -mac ekiyle türetilen Aḫtarmac  Aḫtarmacı  Aḳtarmac  Oḫtarmac kelimesinin yola döndüren, kendine bağlayan, manevi rehber gibi tasavvufi anlamlarına işaret edilmiştir. Bu çalışmada Aktarmaç kelimesi, Arapça mürşit kelimesinin Türkçe karşılığı olarak teklif edilmiştir.

Makale detayları

WHAT NAME DID THE RUM SAINTS GIVE TO HACI BEKTAŞ VELÎ? - A RESEARCH ON THE WORD AKTARMAÇ MENTIONED IN HACI BEKTAŞ VELI VELÂYETNAME

Yazarlar:

Burçin Özdemir

Yayıncı:

Ankara Hacı Bayram Veli University

Ana Başlıklar:

Türk İslam Edebiyatı | Yeni Türk Dili (Eski Anadolu | Osmanlı | Türkiye Türkçesi)

Dergi:

Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi Issue 112, pp.1-18

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

12/2024

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2001332929

pISSN:

1306-8253

Alevi-Bektashi Literature

Hacı Bektaş Veli

Velâyetnâme

Aktarmaç

verb aktar-Alevî-Bektaşî Edebiyatı

Hacı Bektaş Veli

Velâyetnâme

Aktarmaç

aktar- fiili

Sayı

Makale detayları

Yazarlar: Burçin Özdemir

Yayıncı: Ankara Hacı Bayram Veli University

Ana Başlıklar: Türk İslam Edebiyatı | Yeni Türk Dili (Eski Anadolu | Osmanlı | Türkiye Türkçesi)

Dergi: Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi Issue 112, pp.1-18

Belge Tipi: Makale

Yayın Tarihi: 12/2024

Belge Dili: Türkçe

Document ID (Org No.): 2001332929

pISSN: 1306-8253

Sayı

Yazarlar:

Burçin Özdemir

Yayıncı:

Ankara Hacı Bayram Veli University

Ana Başlıklar:

Türk İslam Edebiyatı | Yeni Türk Dili (Eski Anadolu | Osmanlı | Türkiye Türkçesi)

Dergi:

Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi Issue 112, pp.1-18

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

12/2024

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2001332929

pISSN:

1306-8253