Özbekistan’ın Mimaride Kültür Hafızaları “Çini Sanatı”

Nürdan Arslan

Makale detayları

Özbekistan’ın Mimaride Kültür Hafızaları “Çini Sanatı”

Yazarlar:

Nürdan Arslan

Yayıncı:

Ondokuz Mayıs University

Ana Başlıklar:

Seramik Tasarımı

Dergi:

ERKİN (Ondokuz Mayıs Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Uluslararası Sanat ve Tasarım Araştırmaları Dergisi) Vol.3 Issue 1, pp.111-127

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

5/2025

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2001349421

pISSN:

3023-5057

Anahtar kelimeler:

Özet:

 Özbekistanın Kiva, Buhara, Semerkand, Şehrisabz ve Taşkent gibi tarihî şehirlerinde çini sanatının en güzel örnekleri yer almaktadır. İslam medeniyetinin mimarî alanlar ile buluşturduğu çini sanatı bu şehirlerde yükselen ve adeta gökyüzüne selam duran görkemli ana kapıları ile yalnızca Orta Asya coğrafyasına özgü bir estetik anlayışın ürünü olup, benzerlerine dünyanın başka hiçbir yerinde rastlamak mümkün değildir. Büyük Selçuklu Türkleri tarafından mimaride kullanılmak üzere geliştirilen pişmiş tuğlaterracotta, renkli sırlı tuğla, renkli-desenli çini plakalar, çini ve rölyef süslemeler, Büyük Selçukluların Orta Asyadaki hükümranlığı ile tüm İslam ülkelerini etkisi altına almıştır. 11 ve 13. Yüzyıllarda Timurlu çağında Buhara, Semerkant, Meshed ve Herat gibi çini üretim merkezlerinde çini süsleme ve üslup teknikleri, mimaride taş ve ahşap işçiliği ile birleşerek şehirleri açık hava müzesine dönüştürmüştür. Hanları, sarayları, camileri, medreseleri, kervansarayları, anıt mezarları ile şehirlerin hafıza ve kültür durakları olan bu yapılar, anıtsal yapı mimarlığının en önemli unsurlarından biri olmuş, dinsel, sosyo-kültürel kimlik yapısı ile de toplumların yaşam alanlarını zenginleştirmiştir. Türk çini sanatının Uygurlara kadar uzanan hikayesi vardır. Mısırda başlayan Sümerler, Asurlar, Lidyalılar ile geliştirilen renkli sırlı tuğla ve çini sanatı, İranlı yapı ve çini ustaları ile Orta Asyaya yayılarak çok önemli gelişme kaydetmiştir. Bu topraklardan Anadoluya Selçuklular ile giren çini sanatı, 14.ve 15.Yüzyılda Osmanlılar döneminde sır altı tekniğinin en güzel örnekleri ile geliştirilmiş, oradan Yunanistana, Ege adalarına ve Avrupaya kadar taşınmıştır.

 Özbekistanın Kiva, Buhara, Semerkand, Şehrisabz ve Taşkent gibi tarihî şehirlerinde çini sanatının en güzel örnekleri yer almaktadır. İslam medeniyetinin mimarî alanlar ile buluşturduğu çini sanatı bu şehirlerde yükselen ve adeta gökyüzüne selam duran görkemli ana kapıları ile yalnızca Orta Asya coğrafyasına özgü bir estetik anlayışın ürünü olup, benzerlerine dünyanın başka hiçbir yerinde rastlamak mümkün değildir. Büyük Selçuklu Türkleri tarafından mimaride kullanılmak üzere geliştirilen pişmiş tuğlaterracotta, renkli sırlı tuğla, renkli-desenli çini plakalar, çini ve rölyef süslemeler, Büyük Selçukluların Orta Asyadaki hükümranlığı ile tüm İslam ülkelerini etkisi altına almıştır. 11 ve 13. Yüzyıllarda Timurlu çağında Buhara, Semerkant, Meshed ve Herat gibi çini üretim merkezlerinde çini süsleme ve üslup teknikleri, mimaride taş ve ahşap işçiliği ile birleşerek şehirleri açık hava müzesine dönüştürmüştür. Hanları, sarayları, camileri, medreseleri, kervansarayları, anıt mezarları ile şehirlerin hafıza ve kültür durakları olan bu yapılar, anıtsal yapı mimarlığının en önemli unsurlarından biri olmuş, dinsel, sosyo-kültürel kimlik yapısı ile de toplumların yaşam alanlarını zenginleştirmiştir. Türk çini sanatının Uygurlara kadar uzanan hikayesi vardır. Mısırda başlayan Sümerler, Asurlar, Lidyalılar ile geliştirilen renkli sırlı tuğla ve çini sanatı, İranlı yapı ve çini ustaları ile Orta Asyaya yayılarak çok önemli gelişme kaydetmiştir. Bu topraklardan Anadoluya Selçuklular ile giren çini sanatı, 14.ve 15.Yüzyılda Osmanlılar döneminde sır altı tekniğinin en güzel örnekleri ile geliştirilmiş, oradan Yunanistana, Ege adalarına ve Avrupaya kadar taşınmıştır.

 Özbekistanın Kiva, Buhara, Semerkand, Şehrisabz ve Taşkent gibi tarihî şehirlerinde çini sanatının en güzel örnekleri yer almaktadır. İslam medeniyetinin mimarî alanlar ile buluşturduğu çini sanatı bu şehirlerde yükselen ve adeta gökyüzüne selam duran görkemli ana kapıları ile yalnızca Orta Asya coğrafyasına özgü bir estetik anlayışın ürünü olup, benzerlerine dünyanın başka hiçbir yerinde rastlamak mümkün değildir. Büyük Selçuklu Türkleri tarafından mimaride kullanılmak üzere geliştirilen pişmiş tuğlaterracotta, renkli sırlı tuğla, renkli-desenli çini plakalar, çini ve rölyef süslemeler, Büyük Selçukluların Orta Asyadaki hükümranlığı ile tüm İslam ülkelerini etkisi altına almıştır. 11 ve 13. Yüzyıllarda Timurlu çağında Buhara, Semerkant, Meshed ve Herat gibi çini üretim merkezlerinde çini süsleme ve üslup teknikleri, mimaride taş ve ahşap işçiliği ile birleşerek şehirleri açık hava müzesine dönüştürmüştür. Hanları, sarayları, camileri, medreseleri, kervansarayları, anıt mezarları ile şehirlerin hafıza ve kültür durakları olan bu yapılar, anıtsal yapı mimarlığının en önemli unsurlarından biri olmuş, dinsel, sosyo-kültürel kimlik yapısı ile de toplumların yaşam alanlarını zenginleştirmiştir. Türk çini sanatının Uygurlara kadar uzanan hikayesi vardır. Mısırda başlayan Sümerler, Asurlar, Lidyalılar ile geliştirilen renkli sırlı tuğla ve çini sanatı, İranlı yapı ve çini ustaları ile Orta Asyaya yayılarak çok önemli gelişme kaydetmiştir. Bu topraklardan Anadoluya Selçuklular ile giren çini sanatı, 14.ve 15.Yüzyılda Osmanlılar döneminde sır altı tekniğinin en güzel örnekleri ile geliştirilmiş, oradan Yunanistana, Ege adalarına ve Avrupaya kadar taşınmıştır.

 Özbekistanın Kiva, Buhara, Semerkand, Şehrisabz ve Taşkent gibi tarihî şehirlerinde çini sanatının en güzel örnekleri yer almaktadır. İslam medeniyetinin mimarî alanlar ile buluşturduğu çini sanatı bu şehirlerde yükselen ve adeta gökyüzüne selam duran görkemli ana kapıları ile yalnızca Orta Asya coğrafyasına özgü bir estetik anlayışın ürünü olup, benzerlerine dünyanın başka hiçbir yerinde rastlamak mümkün değildir. Büyük Selçuklu Türkleri tarafından mimaride kullanılmak üzere geliştirilen pişmiş tuğlaterracotta, renkli sırlı tuğla, renkli-desenli çini plakalar, çini ve rölyef süslemeler, Büyük Selçukluların Orta Asyadaki hükümranlığı ile tüm İslam ülkelerini etkisi altına almıştır. 11 ve 13. Yüzyıllarda Timurlu çağında Buhara, Semerkant, Meshed ve Herat gibi çini üretim merkezlerinde çini süsleme ve üslup teknikleri, mimaride taş ve ahşap işçiliği ile birleşerek şehirleri açık hava müzesine dönüştürmüştür. Hanları, sarayları, camileri, medreseleri, kervansarayları, anıt mezarları ile şehirlerin hafıza ve kültür durakları olan bu yapılar, anıtsal yapı mimarlığının en önemli unsurlarından biri olmuş, dinsel, sosyo-kültürel kimlik yapısı ile de toplumların yaşam alanlarını zenginleştirmiştir. Türk çini sanatının Uygurlara kadar uzanan hikayesi vardır. Mısırda başlayan Sümerler, Asurlar, Lidyalılar ile geliştirilen renkli sırlı tuğla ve çini sanatı, İranlı yapı ve çini ustaları ile Orta Asyaya yayılarak çok önemli gelişme kaydetmiştir. Bu topraklardan Anadoluya Selçuklular ile giren çini sanatı, 14.ve 15.Yüzyılda Osmanlılar döneminde sır altı tekniğinin en güzel örnekleri ile geliştirilmiş, oradan Yunanistana, Ege adalarına ve Avrupaya kadar taşınmıştır.

Makale detayları

Özbekistan’ın Mimaride Kültür Hafızaları “Çini Sanatı”

Yazarlar: Nürdan Arslan

Yayıncı: Ondokuz Mayıs University

Ana Başlıklar: Seramik Tasarımı

Dergi: ERKİN (Ondokuz Mayıs Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Uluslararası Sanat ve Tasarım Araştırmaları Dergisi) Vol.3 Issue 1, pp.111-127

Belge Tipi: Makale

Yayın Tarihi: 5/2025

Belge Dili: Türkçe

Document ID (Org No.): 2001349421

pISSN: 3023-5057

Çini

İslam

Mimari

Kültür

Hafıza

Sayı

Yazarlar:

Nürdan Arslan

Yayıncı:

Ondokuz Mayıs University

Ana Başlıklar:

Seramik Tasarımı

Dergi:

ERKİN (Ondokuz Mayıs Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Uluslararası Sanat ve Tasarım Araştırmaları Dergisi) Vol.3 Issue 1, pp.111-127

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

5/2025

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2001349421

pISSN:

3023-5057