Etelköz: Ortanca Macar Yurdu Hakkında Yeni Bazı Tespitler

Osman KARATAY

Makale detayları

Etelköz: Ortanca Macar Yurdu Hakkında Yeni Bazı Tespitler

Yazarlar:

Osman KARATAY

Yayıncı:

Türk Tarih Kurumu

Ana Başlıklar:

Tarih ve Coğrafya

Dergi:

BELLETEN 2014 Vol.78 Issue 281, pp.41-92

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

3/2014

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000885266

Sıklık:

Üç Yıllık

eISSN:

2791-6472

pISSN:

0041-4255

Anahtar kelimeler:

Özet:

 


The book known as De Administrando Imperio, written by the Byzantine emperor Constantine Porphyrogenitus in the 10th century, describes two former lands of the Magyars before coming to the Carpathian basin. The concerning data, however, lacks internal cohesion, and is contradictory to a great degree with the data of other sources. On the other hand, Constantine gives substantially valuable information, too, by providing the most detailed information regarding the pre-Carpathian Magyars. Thus, his book has been given a great prominence, and other sources have been left to the secondary rank. As a consequence, the existing results in the scholarship do not answer some vital questions. The theories based on Constantine’s book locate the two Magyar lands on the two sides of Dnieper. But there is no any reliable clue showing that the Magyars had a patria on the west of Dnieper (up to Lower Danube); we cannot be sure of even their reaching en masse at the Dnieper banks in those days, except for their military raids to Central Europe. If all sources and clues are evaluated altogether, and if the contradictory expressions of Constantine are reconciled with each other and with other sources, one may see that really there are two lands, one on the western banks of the river Don and the other on the east of the mid-Volga. This essay offers reading the place name Etelköz, one of the two lands, in Turkic as “source (land) of Volga”, instead of the conventional Hungarian reading ‘mesopotamia’. The Turkic reading would indicate the banks of Kama and Belaya, where is today Bashkiria. The other patria, given by Constantine as ‘Levedia’, is properly the land on the western Don banks, which occurs in medieval Hungarian annals with a different name.

.

 

Bir 10. yy Bizans kaynağı olan Konstantinos Porphyrogenitus’un De Administrando Imperio adıyla bilinen eserinde Macarların şimdiki yurtlarına gelmeden önceki iki yurdundan bahsedilir. Bu bahsin ayrıntıları kendi içinde çelişkili olduğu gibi, diğer kaynaklarla uyuşturmak da zordur. Öte yandan, Konstantinos’un değerli bilgiler verdiği de ortadadır. Eski Macar tarihiyle ilgili en önemli veriyi sağlayan bu esere büyük önem atfedilmiş, buradaki bilgiler esas alınarak diğer onlarca kaynak tali görülmüştür. Bu yüzden, bugün bilim dünyasında hâkim olsalar da, ulaşılan sonuçlar temel soruların cevabını vermiyor. Konstantinos’a dayanan savlar küçük ayrıntılarla Dnyeper nehrinin her iki tarafına adı geçen iki Macar yurdunu yerleştirmekteler. Hâlbuki Macarların bu nehrin batısında yurt tuttuklarına dair hiçbir dayanılır ipucu olmadığı gibi, Dnyeper’e ulaştıkları bile kuşkuludur. Bütün kaynak ve ipuçlarına kulak verilir ve Konstantinos’taki ifadeler kendi içinde uzlaştırılırsa, iki yurttan birinin Don nehrinin batı yakasında, diğerinin ise Orta İdil’in doğusundaki alanda olduğu görülecektir. Bu makaledeki öneri adı Etelköz olarak geçen yurdun adını kuşkulu bir Macarca ile ‘ırmak arası’ şeklinde okumak yerine, açık bir Türkçe ile ‘İdil’in kaynağı’ şeklinde görmek, dolayısıyla Ak İdil nehri boylarındaki Başkırdistan arazisini anlamaktır. Konstantinos’ta adı Levediya olarak geçen diğer yurt ise Orta Don boylarında dört asırdan fazla kalınan araziyi anlatmaktadır ve Macar kaynaklarındaki ismi başkadır.

Makale detayları

Etelköz: Ortanca Macar Yurdu Hakkında Yeni Bazı Tespitler

Yazarlar:

Osman KARATAY

Yayıncı:

Türk Tarih Kurumu

Ana Başlıklar:

Tarih ve Coğrafya

Dergi:

BELLETEN 2014 Vol.78 Issue 281, pp.41-92

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

3/2014

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000885266

Sıklık:

Üç Yıllık

eISSN:

2791-6472

pISSN:

0041-4255

Macarlar

Onoğurlar

Macar anayurdu

Etelköz

Hazarlar

Başkırtlar

Sayı

Makale detayları

Etelköz: Ortanca Macar Yurdu Hakkında Yeni Bazı Tespitler

Yazarlar: Osman KARATAY

Yayıncı: Türk Tarih Kurumu

Ana Başlıklar: Tarih ve Coğrafya

Dergi: BELLETEN 2014 Vol.78 Issue 281, pp.41-92

Belge Tipi: Makale

Yayın Tarihi: 3/2014

Belge Dili: Türkçe

Document ID (Org No.): 2000885266

Sıklık: Üç Yıllık

eISSN: 2791-6472

pISSN: 0041-4255

Macarlar

Onoğurlar

Macar anayurdu

Etelköz

Hazarlar

Başkırtlar

Sayı

Yazarlar:

Osman KARATAY

Yayıncı:

Türk Tarih Kurumu

Ana Başlıklar:

Tarih ve Coğrafya

Dergi:

BELLETEN 2014 Vol.78 Issue 281, pp.41-92

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

3/2014

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000885266

Sıklık:

Üç Yıllık

eISSN:

2791-6472

pISSN:

0041-4255