Osmanlı İstanbul’unda Sahne Sanatları ve Sinema  Gösterimlerinin Vergilendirilmesi (1908-1914)

Özlem POYRAZ

Makale detayları

Osmanlı İstanbul’unda Sahne Sanatları ve Sinema Gösterimlerinin Vergilendirilmesi (1908-1914)

Yazarlar:

Özlem POYRAZ

Yayıncı:

Ankara Düşünce ve Araştırma Merkezi

Ana Başlıklar:

Sosyoloji & antropoloji

Dergi:

Adam Academy Journal of Social Sciences 2021 Vol.11 Issue 2, pp.214-238

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

12/2021

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000440489

Sıklık:

İki Yıllık

eISSN:

2645-9019

pISSN:

2146-4936

Özet:

 


This article has two aims. The first purpose is to reveal the types of taxes collected from modern performing arts and film screenings, and the other is to determine the prevalence of performing arts and film screenings in Istanbul. Lubiyyat has been preferred for screening activities, and lubiyyat companies have been preferred for these companies. The Ottoman society has acquainted with theatrical performances before the film screenings. However, unlike theater, a serious technological infrastructure had been needed for film screenings. Although there were difficulties in providing this technological infrastructure, the Ittihad Terakki government supported the establishment of these companies and did not prevent the execution of their activities. During World War I, while the number of theater performances decreased, the number of film screenings increased. The government understood the power of the screenings and then established the Military Office of Cinema (MOC) in 1915. Thus, it was started to film production by the empire for the first time. Foreign companies and non-Muslims have performed almost all of the screenings in the Ottoman Empire. However, the empire had troubles in collecting the tax payments from foreign companies due to the capitulations. The tax inequality between domestic and foreign companies was eliminated by the abolition of capitulations. It is found that Stamp and Profits taxes and Hejaz Railway and Hospice aids were received from the companies and Istanbul turned out to be the art center of its era.

.

 

Osmanlı Devleti’nin batıdan devraldığı tiyatro ve sinema gösterileri ile tanışmaya başladığı dönemler farklılık arz etmektedir. İlk olarak tiyatro gösterileri Abdülmecit (1859) döneminde, sinema gösterileri ise II. Abdülhamit döneminde (1896) gerçekleştirilmiştir. Tiyatrodan farklı olarak sinema gösterilerini icra edebilmek için ciddî bir teknolojik altyapıya ihtiyaç duyulduğu aşikardır. Osmanlı Devleti bu altyapı çalışmalarını tam olarak sağlayamamış olmakla birlikte sinema kumpanyalarının kuruluşunu desteklemiş ve faaliyetlerin yürütülmesini engellememiştir. Gösteri faaliyetleri için lubiyyat, aracı şirketler için ise lubiyyat kumpanyaları ifadelerini tercih etmiştir. Bu araştırmanın amacı Osmanlı Devleti’nin tiyatro ve sinema şirketlerine yaklaşımını ortaya koymak, şirketlerden alınan vergi ve yardım kalemlerinin tespitini yapmak ve gösterilerin yaygınlık alanlarını ortaya çıkarmaktır. Bu teorik çerçevede Damga ve Temettü vergileri hakkında da bilgi sunulacaktır.  1914 yılına değin yerli şirketlerden tahsil edilen Temettü vergisinin yabancı şirketlerden alınamadığı anlaşılmıştır. İttihat-Terakki hükümeti ise I. Dünya Savaşı’nın oluşturduğu ekonomik çıkmazdan yararlanarak, kapitülasyonları kaldırmış ve vergi eşitsizliğine son vermiştir. Vergi denetimi açısından gösteriler belirli aralıklarla zabıtalarca kontrol edilmiş ve şirketleşmede millileşmeye önem verilmiştir. Ruhsatlı olarak icra edilen bu gösterilerin Osmanlı coğrafyasının neredeyse tamamına yayıldığı ve devletin başkenti olan İstanbul’un ise bir sanat merkezi haline dönüştüğü tespit edilmiştir.

Makale detayları

Osmanlı İstanbul’unda Sahne Sanatları ve Sinema Gösterimlerinin Vergilendirilmesi (1908-1914)

Yazarlar: Özlem POYRAZ

Yayıncı: Ankara Düşünce ve Araştırma Merkezi

Ana Başlıklar: Sosyoloji & antropoloji

Dergi: Adam Academy Journal of Social Sciences 2021 Vol.11 Issue 2, pp.214-238

Belge Tipi: Makale

Yayın Tarihi: 12/2021

Belge Dili: Türkçe

Document ID (Org No.): 2000440489

Sıklık: İki Yıllık

eISSN: 2645-9019

pISSN: 2146-4936

Sayı

Yazarlar:

Özlem POYRAZ

Yayıncı:

Ankara Düşünce ve Araştırma Merkezi

Ana Başlıklar:

Sosyoloji & antropoloji

Dergi:

Adam Academy Journal of Social Sciences 2021 Vol.11 Issue 2, pp.214-238

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

12/2021

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000440489

Sıklık:

İki Yıllık

eISSN:

2645-9019

pISSN:

2146-4936