ORTADOĞU’DA DİNSEL FORMASYONUN DÖNÜŞÜMÜNE DAİR: VEHHÂBÎLİĞİN YÜKSELİŞİ KARŞISINDA TÜRKİYE, İRAN VE HİCAZ’IN DAVRANIŞ KODLARININ ANALİZİ (1918-1926)

Ramazan Sonat

Makale detayları

ORTADOĞU’DA DİNSEL FORMASYONUN DÖNÜŞÜMÜNE DAİR: VEHHÂBÎLİĞİN YÜKSELİŞİ KARŞISINDA TÜRKİYE, İRAN VE HİCAZ’IN DAVRANIŞ KODLARININ ANALİZİ (1918-1926)

Yazarlar:

Ramazan Sonat

Yayıncı:

Ankara University

Dergi:

Tarih Araştırmaları Dergisi Vol.42 Issue 74, pp.223-261

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

2/2023

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2001300307

pISSN:

1015-1826

Anahtar kelimeler:

Özet:

 Bu çalışma Vehhâbîliğin, Birinci Dünya Savaşının bitimini müteakip Arap Ortadoğusundaki yükselişini onun temsilciliğini üstlenen Suûdîlerin, Mekke Emiri Şerif Hüseyin, Türk Millî Mücadele Hareketi Lideri Mustafa Kemal Paşa ve İranın hükümranı Rıza Han ile girdiği mücadeleler ve kurduğu münasebetler ekseninde açıklamayı amaç edinmiştir. Suûdîlerin, 1918 yılından sonra hangi araçları kullanarak Vehhâbîliğin yayılmasını sağlamaya çalıştıkları ve bu durum karşısında başta Şerif Hüseyin olmak üzere Ortadoğuda yer alan diğer önemli güç odaklarının ne gibi aksiyonlar geliştirdikleri bu çalışmanın temel konusunu oluşturmuştur. Bu çerçevede çalışma iki temel üzerine bina edilmiştir. Birincisi, Suûdîlerin önderi İbn Suûdun savaş sonrası Arap Yarımadasında ortaya çıkan güç boşluğunu İngilizlerin desteği ile doldurma girişimi karşısında onun en büyük rakibi Şerif Hüseyinin Mustafa Kemal Paşa ile inşa etmeye çalıştığı ilişkilere odaklanılmıştır. İkincisi, İranın hükümranı Rıza Hanın Hicaz ve çevresine yönelik Vehhâbî yayılmacılığı karşısında Ankara Hükümeti ile ne tür bir ittifak içerisinde yer almak istediğine yoğunlaşılmıştır. Son olarak çalışmada Vehhâbîliğin Arap Ortadoğusunda iyiden iyiye kendisini göstermesine ve İslamın kutsal alanları olarak kabul edilen Mekke ve Medinede taraftar kazanmasına dönemin Mısır Kralı Fuadın ne şekilde yaklaştığına kısmen de olsa değinilmiştir.

 Bu çalışma Vehhâbîliğin, Birinci Dünya Savaşının bitimini müteakip Arap Ortadoğusundaki yükselişini onun temsilciliğini üstlenen Suûdîlerin, Mekke Emiri Şerif Hüseyin, Türk Millî Mücadele Hareketi Lideri Mustafa Kemal Paşa ve İranın hükümranı Rıza Han ile girdiği mücadeleler ve kurduğu münasebetler ekseninde açıklamayı amaç edinmiştir. Suûdîlerin, 1918 yılından sonra hangi araçları kullanarak Vehhâbîliğin yayılmasını sağlamaya çalıştıkları ve bu durum karşısında başta Şerif Hüseyin olmak üzere Ortadoğuda yer alan diğer önemli güç odaklarının ne gibi aksiyonlar geliştirdikleri bu çalışmanın temel konusunu oluşturmuştur. Bu çerçevede çalışma iki temel üzerine bina edilmiştir. Birincisi, Suûdîlerin önderi İbn Suûdun savaş sonrası Arap Yarımadasında ortaya çıkan güç boşluğunu İngilizlerin desteği ile doldurma girişimi karşısında onun en büyük rakibi Şerif Hüseyinin Mustafa Kemal Paşa ile inşa etmeye çalıştığı ilişkilere odaklanılmıştır. İkincisi, İranın hükümranı Rıza Hanın Hicaz ve çevresine yönelik Vehhâbî yayılmacılığı karşısında Ankara Hükümeti ile ne tür bir ittifak içerisinde yer almak istediğine yoğunlaşılmıştır. Son olarak çalışmada Vehhâbîliğin Arap Ortadoğusunda iyiden iyiye kendisini göstermesine ve İslamın kutsal alanları olarak kabul edilen Mekke ve Medinede taraftar kazanmasına dönemin Mısır Kralı Fuadın ne şekilde yaklaştığına kısmen de olsa değinilmiştir.

 Bu çalışma Vehhâbîliğin, Birinci Dünya Savaşının bitimini müteakip Arap Ortadoğusundaki yükselişini onun temsilciliğini üstlenen Suûdîlerin, Mekke Emiri Şerif Hüseyin, Türk Millî Mücadele Hareketi Lideri Mustafa Kemal Paşa ve İranın hükümranı Rıza Han ile girdiği mücadeleler ve kurduğu münasebetler ekseninde açıklamayı amaç edinmiştir. Suûdîlerin, 1918 yılından sonra hangi araçları kullanarak Vehhâbîliğin yayılmasını sağlamaya çalıştıkları ve bu durum karşısında başta Şerif Hüseyin olmak üzere Ortadoğuda yer alan diğer önemli güç odaklarının ne gibi aksiyonlar geliştirdikleri bu çalışmanın temel konusunu oluşturmuştur. Bu çerçevede çalışma iki temel üzerine bina edilmiştir. Birincisi, Suûdîlerin önderi İbn Suûdun savaş sonrası Arap Yarımadasında ortaya çıkan güç boşluğunu İngilizlerin desteği ile doldurma girişimi karşısında onun en büyük rakibi Şerif Hüseyinin Mustafa Kemal Paşa ile inşa etmeye çalıştığı ilişkilere odaklanılmıştır. İkincisi, İranın hükümranı Rıza Hanın Hicaz ve çevresine yönelik Vehhâbî yayılmacılığı karşısında Ankara Hükümeti ile ne tür bir ittifak içerisinde yer almak istediğine yoğunlaşılmıştır. Son olarak çalışmada Vehhâbîliğin Arap Ortadoğusunda iyiden iyiye kendisini göstermesine ve İslamın kutsal alanları olarak kabul edilen Mekke ve Medinede taraftar kazanmasına dönemin Mısır Kralı Fuadın ne şekilde yaklaştığına kısmen de olsa değinilmiştir.

 Bu çalışma Vehhâbîliğin, Birinci Dünya Savaşının bitimini müteakip Arap Ortadoğusundaki yükselişini onun temsilciliğini üstlenen Suûdîlerin, Mekke Emiri Şerif Hüseyin, Türk Millî Mücadele Hareketi Lideri Mustafa Kemal Paşa ve İranın hükümranı Rıza Han ile girdiği mücadeleler ve kurduğu münasebetler ekseninde açıklamayı amaç edinmiştir. Suûdîlerin, 1918 yılından sonra hangi araçları kullanarak Vehhâbîliğin yayılmasını sağlamaya çalıştıkları ve bu durum karşısında başta Şerif Hüseyin olmak üzere Ortadoğuda yer alan diğer önemli güç odaklarının ne gibi aksiyonlar geliştirdikleri bu çalışmanın temel konusunu oluşturmuştur. Bu çerçevede çalışma iki temel üzerine bina edilmiştir. Birincisi, Suûdîlerin önderi İbn Suûdun savaş sonrası Arap Yarımadasında ortaya çıkan güç boşluğunu İngilizlerin desteği ile doldurma girişimi karşısında onun en büyük rakibi Şerif Hüseyinin Mustafa Kemal Paşa ile inşa etmeye çalıştığı ilişkilere odaklanılmıştır. İkincisi, İranın hükümranı Rıza Hanın Hicaz ve çevresine yönelik Vehhâbî yayılmacılığı karşısında Ankara Hükümeti ile ne tür bir ittifak içerisinde yer almak istediğine yoğunlaşılmıştır. Son olarak çalışmada Vehhâbîliğin Arap Ortadoğusunda iyiden iyiye kendisini göstermesine ve İslamın kutsal alanları olarak kabul edilen Mekke ve Medinede taraftar kazanmasına dönemin Mısır Kralı Fuadın ne şekilde yaklaştığına kısmen de olsa değinilmiştir.

Makale detayları

ORTADOĞU’DA DİNSEL FORMASYONUN DÖNÜŞÜMÜNE DAİR: VEHHÂBÎLİĞİN YÜKSELİŞİ KARŞISINDA TÜRKİYE, İRAN VE HİCAZ’IN DAVRANIŞ KODLARININ ANALİZİ (1918-1926)

Yazarlar:

Ramazan Sonat

Yayıncı:

Ankara University

Dergi:

Tarih Araştırmaları Dergisi Vol.42 Issue 74, pp.223-261

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

2/2023

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2001300307

pISSN:

1015-1826

Vehhâbîlik

Arap Ortadoğu'su

Suûdîler

Mekke Emiri Şerif Hüseyin

Mustafa Kemal Paşa

Sayı

Makale detayları

ORTADOĞU’DA DİNSEL FORMASYONUN DÖNÜŞÜMÜNE DAİR: VEHHÂBÎLİĞİN YÜKSELİŞİ KARŞISINDA TÜRKİYE, İRAN VE HİCAZ’IN DAVRANIŞ KODLARININ ANALİZİ (1918-1926)

Yazarlar: Ramazan Sonat

Yayıncı: Ankara University

Dergi: Tarih Araştırmaları Dergisi Vol.42 Issue 74, pp.223-261

Belge Tipi: Makale

Yayın Tarihi: 2/2023

Belge Dili: Türkçe

Document ID (Org No.): 2001300307

pISSN: 1015-1826

Vehhâbîlik

Arap Ortadoğu'su

Suûdîler

Mekke Emiri Şerif Hüseyin

Mustafa Kemal Paşa

Sayı

Yazarlar:

Ramazan Sonat

Yayıncı:

Ankara University

Dergi:

Tarih Araştırmaları Dergisi Vol.42 Issue 74, pp.223-261

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

2/2023

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2001300307

pISSN:

1015-1826