Osmanlı Devlet Muhasebesinde Kayıt Düzeni ve Defter Sistemi(*)

Oktay GÜVEMLİ; Batuhan GÜVEMLİ

Makale detayları

Osmanlı Devlet Muhasebesinde Kayıt Düzeni ve Defter Sistemi(*)

Yazarlar:

Oktay GÜVEMLİ | Batuhan GÜVEMLİ

Yayıncı:

Oktay Güvemli Muhasebe ve Finans Tarihi Vakfı (MUFTAV)

Dergi:

Accounting and Financial History Research Journal 2015 Issue 9, pp.18-42

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

6/2015

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000585079

Sıklık:

İki Yıllık

eISSN:

2651-3870

pISSN:

2146-4928

Özet:

 

This research analyses the operational structure of the Ottoman State
 accountancy. The first section of this research is about the merdiban method, which
 the Ottomans had improved and benefited for centuries in state accountancy. The
 birth of the method in the Abbasids (750-1258), development in the Ilkhanate (1256-
 1353) and its maturity in the Ottomans is briefly explained within the framework of
 Middle Eastern recording culture.
 The second part of the research deals with the classification of the
 journal system in state accountancy. Journals in the central accounting structure can
 be gathered into three main groups according to this classification. The first group
 consists of a journal and subsidiary journals. Subsidiary journals feature like a ledger.
 The flow of information between journal and subsidiary journals is provided with
 special information documents. This situation produces a structure that focuses
 towards the establishment of annual revenue and expenditure accounts. The second
 group is about the administration of treasury. This group consists of control and
 auditing reports. However, Ottoman accountants described this group as journals.
 Third group deals with the accounting records of waqfs (foundations), because
 central accounting department deals with auditing issues and third parties keep the
 accounting records of waqfs.
 This research also analyses the accrual accounting order in the
 Ottoman state accountancy. Liable parties were informed about their annual payment
 obligations in the beginning of the year. It is observed that revenues like mukataa and
 jizya, and records of mevacib (wages) are kept in accordance with this order.

 

Bu incelemede Osmanlı devlet muhasebesinin işlevsel yapısı üzerinde durulmuştur. Öncelikle Osmanlı’nın yüzyıllar boyu gereksemeye göre geliştirerek devlet muhasebesinde yararlandığı merdiven yöntemi ele alınmıştır. Abbasilerde (750-1258) doğmuş, İlhanlılarda (1256-1353) gelişmiş ve Osmanlılarda mükemmelleşmiş merdiven yönteminin Orta Doğu’nun kayıt kültürü çerçevesinde gelişme süreci kısaca ortaya konulmaya çalışılmıştır.Daha sonra ele alınan konu, devlet muhasebesinde defter sisteminin tasnifi olmuştur. Bu tasnife göre, Osmanlının merkezi muhasebe örgütünde bulunan defterler üç ana bölümde toplanabilmektedir. İlk kümede günlük defter ve yardımcı defterler vardır. Yardımcı defterler büyük defter hesabı niteliğindedir. Günlük defter ve yardımcı defterler arasında, özel bilgi akım belgeleri ile, bilgi akışı sağlanır ve yıllık gelir ve gider hesabının düzenlenmesine odaklanmış bir yapı ortaya koyar. Bu kümenin ikinci odak noktası hazinenin yani devlet kasasının yönetimidir. Osmanlı muhasebecileri defter deseler de, kontrol ve denetim raporlarından oluşan ikinci küme, ayrı bir bölümü oluşturur. Bir üçüncü kümenin de merkezi muhasebe örgütünün denetim amaçlı meşgul olduğu, asıl muhasebesi dışarda tutulan vakıflar ile ilgili kayıtlardır.İncelenen bir başka konu, Osmanlının devlet muhasebesini tahakkuk muhasebesi denilen, yıl başında yükümlüye, o yıl içinde yapacağı ödemeleri bildirmeye olanak veren tahakkuk muhasebesi düzenidir. Mukataa ve cizye gibi devlet gelirlerinin ve kimi mevacib (ücret) kayıtlarının bu esasa göre yürüldüğü gözlenmektedir.

Makale detayları

Osmanlı Devlet Muhasebesinde Kayıt Düzeni ve Defter Sistemi(*)

Yazarlar: Oktay GÜVEMLİ | Batuhan GÜVEMLİ

Yayıncı: Oktay Güvemli Muhasebe ve Finans Tarihi Vakfı (MUFTAV)

Dergi: Accounting and Financial History Research Journal 2015 Issue 9, pp.18-42

Belge Tipi: Makale

Yayın Tarihi: 6/2015

Belge Dili: Türkçe

Document ID (Org No.): 2000585079

Sıklık: İki Yıllık

eISSN: 2651-3870

pISSN: 2146-4928

Sayı

Yazarlar:

Oktay GÜVEMLİ | Batuhan GÜVEMLİ

Yayıncı:

Oktay Güvemli Muhasebe ve Finans Tarihi Vakfı (MUFTAV)

Dergi:

Accounting and Financial History Research Journal 2015 Issue 9, pp.18-42

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

6/2015

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000585079

Sıklık:

İki Yıllık

eISSN:

2651-3870

pISSN:

2146-4928