Şeyhülislam Mehmed Mekkî’nin Risâle fî şerhi Mukaddimâti’l-Erba‘a min Kitâbi’t-Tavzîh Adlı Eseri: Neşir ve Tahlil

Mustafa Bilal ÖZTÜRK

Makale detayları

Şeyhülislam Mehmed Mekkî’nin Risâle fî şerhi Mukaddimâti’l-Erba‘a min Kitâbi’t-Tavzîh Adlı Eseri: Neşir ve Tahlil

Yazarlar:

Mustafa Bilal ÖZTÜRK

Yayıncı:

Hacıveyiszade İlim ve Kültür Vakfı

Ana Başlıklar:

Din

Dergi:

Tahkik Journal of Critical Editions of Islamic Manuscripts 2018 Vol.1 Issue 2, pp.1-47

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

12/2018

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000606137

Sıklık:

İki Yıllık

pISSN:

2459-1815

Özet:

 

The literature of four premises (al-Muqaddimāt al-Arba‘a) that is started by Sadr al-Sharī‘ah (d.747/1346) and also is commented with affective and criticizing footnote by Sa‘d al-Dīn al-Taftazānī (d.791/1390), centralizes the struggles of human beings in the form of connection with the problem of husn and qubh (goodness-badness) in the field of Kalam (Islamic Philosophy & logic) and Fiqh (Islamic Law). It is investigated in this treatise the matter having very close relation with the problem mentioned above, the definitions, content and relying on the extension of qudra (power/authority), fi‘l (action/practice) and 'iirada (will) their existence, knowledge and relation with other fields to fix the equation of free will-responsibility in its basis. In this context, there is an Arabic treatise in written form of Mohammed Al-Makki, one of the Sheikh Al-Islam (chief justice) of ottoman empire in the age of eighteenth century, named as “Risalat fi sharah al-Muqaddimāt al-Arba‘a min Kitab al-Tavdhih” is specially appropriated with this tradition. This treatise by starting with the analyze of concepts examines the basic claims and proofs of the schools of thought like Mu‘tazila, Jabariyya, Ash‘ariyya and Maturidiyya respectively. It defines the common and different points of these approaches with comparison and discernment. Finally, it paves the road to interrogate the following the laws of classical logic by putting in order the equivalent premises of the syllogism to the proofs of opinions related to Ash'aris and Maturidies. This article targets the treatise that is studied by our research through the registrations of library with becoming bound to the basis of scientific investigation depending on the only one manuscript that could be proved as to publish it first time, to do a little analyze and to add a different contribution to this literature.

 

Sadrüşeria’nın (v.747/1346) başlattığı Teftâzânî’nin (v.791/1390) etkili ve eleştirel bir haşiye yazdığı Dört Mukaddime (Mukaddimât-ı Erbaa) literatürü kelam ve fıkıh zemininde tartışması yürütülen husun-kubuh problemiyle bağlantılı bir biçimde insan eylemlerini konu edinir. Bu konuyla yakın ilgisi bulunan temelde özgür iradeyle-sorumluluk denklemini çözümlemeye yönelik fiil, irade, kudret kavramlarının tanımları, içerikleri ve kapsamlarından hareketle varlık, bilgi ve değer alanlarıyla ilişkileri araştırılmaktadır. Bu bağlamda XVIII. Yüzyıl Osmanlı Şeyhülislamlarından Mehmed Mekkî’nin “Risâle fî şerhi Mukaddimâti’l-erbaa min Kitâbi’t-Tavzîh” isimli eseri de özel olarak bu geleneğe tahsis edilmiş yazma halde bulunan Arapça bir risaledir. Bu risale kavram analizlerinden başlayarak sırasıyla Mu‘tezile, Cebriye, Eş‘arî ve Mâtürîdî gibi ekollerin temel savlarını ve dayanaklarını irdeler. Bu yaklaşımların birbirleriyle örtüşen ve ayrışan noktalarını mukayese ve muhakemeyle tebellür ettirir. Nihayet Eş‘arî ile Mâtürîdî ekollerine ait perspektifin dayanağı mesabesindeki kıyasların öncülleri sıralanarak klasik mantık kuralları uyarınca sorgulanmasına zemin hazırlar. Bu makale çalışmamız anılan risaleyi kütüphane kayıtlarından yola çıkarak tespit edilebilen tek bir nüshaya dayalı ilk kez ilmi tahkik esaslarına bağlı kalarak neşretmeyi, kısa bir değerlendirmesini yapmayı ve bu literatüre farklı bir katkı sunmayı hedeflemektedir.

Makale detayları

Şeyhülislam Mehmed Mekkî’nin Risâle fî şerhi Mukaddimâti’l-Erba‘a min Kitâbi’t-Tavzîh Adlı Eseri: Neşir ve Tahlil

Yazarlar: Mustafa Bilal ÖZTÜRK

Yayıncı: Hacıveyiszade İlim ve Kültür Vakfı

Ana Başlıklar: Din

Dergi: Tahkik Journal of Critical Editions of Islamic Manuscripts 2018 Vol.1 Issue 2, pp.1-47

Belge Tipi: Makale

Yayın Tarihi: 12/2018

Belge Dili: Türkçe

Document ID (Org No.): 2000606137

Sıklık: İki Yıllık

pISSN: 2459-1815

Sayı

Yazarlar:

Mustafa Bilal ÖZTÜRK

Yayıncı:

Hacıveyiszade İlim ve Kültür Vakfı

Ana Başlıklar:

Din

Dergi:

Tahkik Journal of Critical Editions of Islamic Manuscripts 2018 Vol.1 Issue 2, pp.1-47

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

12/2018

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000606137

Sıklık:

İki Yıllık

pISSN:

2459-1815