Notes on Some Words Recorded as Oghuz in Divânu Lugâti't-Turk

Ferdi Güzel

Makale detayları

Notes on Some Words Recorded as Oghuz in Divânu Lugâti't-Turk

Yazarlar:

Ferdi Güzel

Yayıncı:

Selcuk University

Ana Başlıklar:

Ağız Araştırmaları Bilimi | Eski Türk Dili (Orhun | Uygur | Karahanlı) | Yeni Türk Dili (Eski Anadolu | Osmanlı | Türkiye Türkçesi)

Dergi:

Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi Issue 64, pp.129-147

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

4/2025

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2001345671

pISSN:

1300-5766

Anahtar kelimeler:

Özet:

 Dîvânu Lugâtit-Türk DLT is the very first work that provides information about Turkish dialects. The information given in the work concerning the dialects of that era and their distinctive features hold immeasurable value for the field of Turkish language studies. Besides the Hakaniye dialect, which was the literary language at that time, DLT comprises various information about several Turkish dialects. More than half of the records concerning dialects other than Hakaniye are about Oghuz dialect. Kasgarli often compared the Karakhanid written language with the Oghuz dialect. It is quite understandable to find more information about the Oghuz Turks dialect than other dialects in DLT because the Seljuk State that managed to become the most powerful state in the Turkish-Islamic geography from the second half of the 11th century onward was the state of the Oghuzs. The vocabulary of the Oghuz dialect presented by Kasgarli in the DLT overlaps substantially with the modern Oghuz dialects. This research focuses on the words aŋ, etrek, keriş, könçek, sörçek, and yorıgçı, all of which are recorded in DLT as Oghuz. Studies on DLT and discussions concerning relevant words in etymological studies has been reviewed, and based on the available evidence from historical and contemporary dialects, Turkey Turkish subdialects being in the first place, new insights are offered about these words.

 Dîvânu Lugâtit-Türk DLT is the very first work that provides information about Turkish dialects. The information given in the work concerning the dialects of that era and their distinctive features hold immeasurable value for the field of Turkish language studies. Besides the Hakaniye dialect, which was the literary language at that time, DLT comprises various information about several Turkish dialects. More than half of the records concerning dialects other than Hakaniye are about Oghuz dialect. Kasgarli often compared the Karakhanid written language with the Oghuz dialect. It is quite understandable to find more information about the Oghuz Turks dialect than other dialects in DLT because the Seljuk State that managed to become the most powerful state in the Turkish-Islamic geography from the second half of the 11th century onward was the state of the Oghuzs. The vocabulary of the Oghuz dialect presented by Kasgarli in the DLT overlaps substantially with the modern Oghuz dialects. This research focuses on the words aŋ, etrek, keriş, könçek, sörçek, and yorıgçı, all of which are recorded in DLT as Oghuz. Studies on DLT and discussions concerning relevant words in etymological studies has been reviewed, and based on the available evidence from historical and contemporary dialects, Turkey Turkish subdialects being in the first place, new insights are offered about these words.

 Dîvânu Lugâtit-Türk DLT is the very first work that provides information about Turkish dialects. The information given in the work concerning the dialects of that era and their distinctive features hold immeasurable value for the field of Turkish language studies. Besides the Hakaniye dialect, which was the literary language at that time, DLT comprises various information about several Turkish dialects. More than half of the records concerning dialects other than Hakaniye are about Oghuz dialect. Kasgarli often compared the Karakhanid written language with the Oghuz dialect. It is quite understandable to find more information about the Oghuz Turks dialect than other dialects in DLT because the Seljuk State that managed to become the most powerful state in the Turkish-Islamic geography from the second half of the 11th century onward was the state of the Oghuzs. The vocabulary of the Oghuz dialect presented by Kasgarli in the DLT overlaps substantially with the modern Oghuz dialects. This research focuses on the words aŋ, etrek, keriş, könçek, sörçek, and yorıgçı, all of which are recorded in DLT as Oghuz. Studies on DLT and discussions concerning relevant words in etymological studies has been reviewed, and based on the available evidence from historical and contemporary dialects, Turkey Turkish subdialects being in the first place, new insights are offered about these words.

 Dîvânu Lugâtit-Türk DLT, Türk lehçeleri hakkında bilgi veren ilk eserdir. Dönemin lehçeleri ve bu lehçelerin özellikleri hakkında verilen bilgiler Türk dili araştırmaları için eşsiz bir değere sahiptir. DLTde dönemin edebi yazı dili olan Hakaniye lehçesi dışında birçok Türk lehçesi hakkında çeşitli bilgiler yer almaktadır. Hakaniye lehçesi dışındaki tüm lehçeler hakkında verilen kayıtların yarısından fazlasını Oğuz lehçesi ile ilgili olanlar oluşturur. Kaşgarlı, sık sık Karahanlı yazı dili ile Oğuz lehçesini karşılaştırmıştır. 11. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Türk-İslam coğrafyasının en güçlü devleti olmayı başaran Selçuklu, Oğuzların devleti olduğu için DLTde Oğuz Türklerinin lehçesi hakkında diğer lehçelere oranla daha fazla bilgi verilmesi olağan bir durumdur. DLTde Kaşgarlının Oğuz lehçesine ait gösterdiği söz varlığı, büyük ölçüde modern Oğuz lehçeleriyle örtüşür. Bu çalışmada DLTde Oğuzca kaydıyla verilen altı kelime üzerinde durulmuştur: aŋ, etrek, keriş, könçek, sörçek, yorıgçı. Bu kelimeler hakkında akademik çalışmalarda yer alan bilgiler gözden geçirilmiş, çağdaş Oğuz lehçelerindeki özellikle de Türkiye Türkçesi ağızlarındaki verilerden hareketle yeni değerlendirmeler yapılmıştır.

Makale detayları

Notes on Some Words Recorded as Oghuz in Divânu Lugâti't-Turk

Yazarlar:

Ferdi Güzel

Yayıncı:

Selcuk University

Ana Başlıklar:

Ağız Araştırmaları Bilimi | Eski Türk Dili (Orhun | Uygur | Karahanlı) | Yeni Türk Dili (Eski Anadolu | Osmanlı | Türkiye Türkçesi)

Dergi:

Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi Issue 64, pp.129-147

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

4/2025

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2001345671

pISSN:

1300-5766

Divanu Lugati’t Türk

Oghuz words

etymology.Dîvânu Lugâti’t-Türk

Oğuzca kelimeler

etimoloji

Sayı

Makale detayları

Notes on Some Words Recorded as Oghuz in Divânu Lugâti't-Turk

Yazarlar: Ferdi Güzel

Yayıncı: Selcuk University

Ana Başlıklar: Ağız Araştırmaları Bilimi | Eski Türk Dili (Orhun | Uygur | Karahanlı) | Yeni Türk Dili (Eski Anadolu | Osmanlı | Türkiye Türkçesi)

Dergi: Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi Issue 64, pp.129-147

Belge Tipi: Makale

Yayın Tarihi: 4/2025

Belge Dili: Türkçe

Document ID (Org No.): 2001345671

pISSN: 1300-5766

Divanu Lugati’t Türk

Oghuz words

etymology.Dîvânu Lugâti’t-Türk

Oğuzca kelimeler

etimoloji

Sayı

Yazarlar:

Ferdi Güzel

Yayıncı:

Selcuk University

Ana Başlıklar:

Ağız Araştırmaları Bilimi | Eski Türk Dili (Orhun | Uygur | Karahanlı) | Yeni Türk Dili (Eski Anadolu | Osmanlı | Türkiye Türkçesi)

Dergi:

Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi Issue 64, pp.129-147

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

4/2025

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2001345671

pISSN:

1300-5766