MU’TEZİLÎ TENZİH İDDİASININ AKLÎ/FELSEFÎ TEMELLERİNE İLİŞKİN BİR DEĞERLENDİRME

Galip TÜRCAN

Makale detayları

MU’TEZİLÎ TENZİH İDDİASININ AKLÎ/FELSEFÎ TEMELLERİNE İLİŞKİN BİR DEĞERLENDİRME

Yazarlar:

Galip TÜRCAN

Yayıncı:

Süleyman Demirel University

Ana Başlıklar:

Din

Dergi:

Review of the Faculty of Divinity University of Süleyman Demirel 2019 Issue 43, pp.54-74

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

12/2019

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000592831

Sıklık:

İki Yıllık

eISSN:

2602-2346

Özet:

 


Müslüman toplumda hicrî birinci
yüzyılın sonuna doğru insanbiçimci tanrı tasavvurunu öne çıkaran haşevî
tutumlar, ikili tanrı anlayışını benimseyen maniheist yaklaşımlar ve uknumları
zattan ayrı sıfatlar gibi kabul eden Hristiyanlara karşı güçlü bir tenzihî
tanrı tasavvuru doğup gelişmiştir. Allah’ın zâtı ve sıfatları arasındaki
birliği vurgulayan söz konusu tenzihî tanrı tasavvurunun en güçlü savunucusu
Basra’da kurulmuş olan Mu’tezile’dir. Tenzih eksenli yaklaşımını Allah’ın zâtı
ile birlikte hiçbir sıfatın ezelî olmadığı iddiası üzerinden kurgulayan Mu’tezile,
ilgili tenzih iddiasını dile getirirken farklı dinî kültürel çevrelerden
kavramsal ve kuramsal destek almış olabilir. Yüzyıllar önce İran dinî kültürel
çevresine dahil olan Yunan felsefesinin barındırdığı tenzihî tutumların
Basra’ya dolayısıyla ilk mu’tezilîlere ulaşma imkanı söz konusudur. Ayrıca
Yunan felsefesinin ve Yeni Platonculuğun yerleşik bulunduğu Harran’da öğrenim
gören, oradaki tenzihî tanrı tasavvurunu Müslüman dinî kültürle ilişkilendiren
ve Müslüman dünyada tenzihî nitelikli ilk yaklaşımları geliştiren Ca’d b.
Dirhem ve öğrencisi Cehm b. Safvan Mu’tezile’nin söz konusu tenzihî tutumunun
mezhebî düzeyde ortaya çıkıp gelişmesine doğrudan ya da dolaylı bir şekilde
katkıda bulunmuşlardır. Emevilerin cebr üzerine kurulu kader görüşüne itiraz
eden Mu’tezile Allah’ın adaleti ve insanın iradesi üzerine ayrıca vurgu yapmış
ve bunu da yine tenzih tutumuyla ilişkilendirmiştir.


.

Makale detayları

MU’TEZİLÎ TENZİH İDDİASININ AKLÎ/FELSEFÎ TEMELLERİNE İLİŞKİN BİR DEĞERLENDİRME

Yazarlar: Galip TÜRCAN

Yayıncı: Süleyman Demirel University

Ana Başlıklar: Din

Dergi: Review of the Faculty of Divinity University of Süleyman Demirel 2019 Issue 43, pp.54-74

Belge Tipi: Makale

Yayın Tarihi: 12/2019

Belge Dili: Türkçe

Document ID (Org No.): 2000592831

Sıklık: İki Yıllık

eISSN: 2602-2346

Sayı

Yazarlar:

Galip TÜRCAN

Yayıncı:

Süleyman Demirel University

Ana Başlıklar:

Din

Dergi:

Review of the Faculty of Divinity University of Süleyman Demirel 2019 Issue 43, pp.54-74

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

12/2019

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000592831

Sıklık:

İki Yıllık

eISSN:

2602-2346