Ağrı Dağı Volkanik Kütlesi’nde lahar oluşumları ve lahar duyarlılığının CBS tabanlı analizi (Doğu Anadolu-Kuzeybatı İran)

Coşkun Kaya; Yahya Öztürk; Atilla Karataş; Hasan Sayın; Yunus Emre Balcıoğlu

Makale detayları

Ağrı Dağı Volkanik Kütlesi’nde lahar oluşumları ve lahar duyarlılığının CBS tabanlı analizi (Doğu Anadolu-Kuzeybatı İran)

Yazarlar:

Coşkun Kaya | Yahya Öztürk | Atilla Karataş | Hasan Sayın | Yunus Emre Balcıoğlu

Yayıncı:

Murat YAKAR

Ana Başlıklar:

Coğrafi Bilgi Sistemleri ve Mekansal Veri Modelleme | Planlamada Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS)

Dergi:

Geomatik Vol.10 Issue 1, pp.15-33

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

8/2025

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2001339415

pISSN:

2564-6761

Anahtar kelimeler:

Özet:

 Strato-volkan sahalarında yıkıcı etkiler üreten afetlerden birini oluşturan laharlar, volkanik topoğrafyalara özgü enkaz akması şeklindeki kütle hareketleridir. Sıcak ya da soğuk lahar şeklinde sınıflandırılan lahar akıntıları, yakın jeolojik geçmişte Ağrı Dağında da sıklıkla meydana gelmiştir. Özellikle harekete geçen kütle dahilinde bol miktarda kaba detritik malzeme ve kalın piroklastik çökellerin varlığı, lahar oluşumunda başlıca parametrelerdendir. Bunun yanında yüksek eğim değerleri, gelişkin yüzeysel drenaj ağı barancoslar, sismik aktivite ve tektonik deformasyon diğer önemli faktörlerdendir. Büyük Ağrı Dağı buzulunun erimesi, buzulüstü göllerinin taşması ve sağanak yağışlar ise lahar akışlarını denetleyen diğer önemli bileşenlerdir. Ayrıca Ağrı Dağı Volkanik Kütlesinin fumerol safhasında olması, erüptik faaliyetlere bağlı olarak sıcak lahar gelişimlerini tetikleyebilmektedir. Bu çalışmada kütlede lahar gelişimini denetleyen mekanizmalar açıklanmış, CBS tabanlı frekans oranı metoduyla volkanik kütlenin lahar duyarlılık analizi gerçekleştirilmiştir. Jeomorfolojik ve klimatolojik verilerle CBS tabanlı analitik bulgular kütlenin geniş bir kesiminde laharların gelişme potansiyelinin fazla olduğunu göstermektedir. Ağrı Dağı Volkanik Kütlesinin eteklerindeki birçok yerleşmenin varlığı da dikkate alındığında lahar tehlikesinin ulusal afet envanteri kapsamına alınması ve mekânsal organizasyonun buna uygun şekillendirilmesi önerilmektedir.

 Strato-volkan sahalarında yıkıcı etkiler üreten afetlerden birini oluşturan laharlar, volkanik topoğrafyalara özgü enkaz akması şeklindeki kütle hareketleridir. Sıcak ya da soğuk lahar şeklinde sınıflandırılan lahar akıntıları, yakın jeolojik geçmişte Ağrı Dağında da sıklıkla meydana gelmiştir. Özellikle harekete geçen kütle dahilinde bol miktarda kaba detritik malzeme ve kalın piroklastik çökellerin varlığı, lahar oluşumunda başlıca parametrelerdendir. Bunun yanında yüksek eğim değerleri, gelişkin yüzeysel drenaj ağı barancoslar, sismik aktivite ve tektonik deformasyon diğer önemli faktörlerdendir. Büyük Ağrı Dağı buzulunun erimesi, buzulüstü göllerinin taşması ve sağanak yağışlar ise lahar akışlarını denetleyen diğer önemli bileşenlerdir. Ayrıca Ağrı Dağı Volkanik Kütlesinin fumerol safhasında olması, erüptik faaliyetlere bağlı olarak sıcak lahar gelişimlerini tetikleyebilmektedir. Bu çalışmada kütlede lahar gelişimini denetleyen mekanizmalar açıklanmış, CBS tabanlı frekans oranı metoduyla volkanik kütlenin lahar duyarlılık analizi gerçekleştirilmiştir. Jeomorfolojik ve klimatolojik verilerle CBS tabanlı analitik bulgular kütlenin geniş bir kesiminde laharların gelişme potansiyelinin fazla olduğunu göstermektedir. Ağrı Dağı Volkanik Kütlesinin eteklerindeki birçok yerleşmenin varlığı da dikkate alındığında lahar tehlikesinin ulusal afet envanteri kapsamına alınması ve mekânsal organizasyonun buna uygun şekillendirilmesi önerilmektedir.

 Strato-volkan sahalarında yıkıcı etkiler üreten afetlerden birini oluşturan laharlar, volkanik topoğrafyalara özgü enkaz akması şeklindeki kütle hareketleridir. Sıcak ya da soğuk lahar şeklinde sınıflandırılan lahar akıntıları, yakın jeolojik geçmişte Ağrı Dağında da sıklıkla meydana gelmiştir. Özellikle harekete geçen kütle dahilinde bol miktarda kaba detritik malzeme ve kalın piroklastik çökellerin varlığı, lahar oluşumunda başlıca parametrelerdendir. Bunun yanında yüksek eğim değerleri, gelişkin yüzeysel drenaj ağı barancoslar, sismik aktivite ve tektonik deformasyon diğer önemli faktörlerdendir. Büyük Ağrı Dağı buzulunun erimesi, buzulüstü göllerinin taşması ve sağanak yağışlar ise lahar akışlarını denetleyen diğer önemli bileşenlerdir. Ayrıca Ağrı Dağı Volkanik Kütlesinin fumerol safhasında olması, erüptik faaliyetlere bağlı olarak sıcak lahar gelişimlerini tetikleyebilmektedir. Bu çalışmada kütlede lahar gelişimini denetleyen mekanizmalar açıklanmış, CBS tabanlı frekans oranı metoduyla volkanik kütlenin lahar duyarlılık analizi gerçekleştirilmiştir. Jeomorfolojik ve klimatolojik verilerle CBS tabanlı analitik bulgular kütlenin geniş bir kesiminde laharların gelişme potansiyelinin fazla olduğunu göstermektedir. Ağrı Dağı Volkanik Kütlesinin eteklerindeki birçok yerleşmenin varlığı da dikkate alındığında lahar tehlikesinin ulusal afet envanteri kapsamına alınması ve mekânsal organizasyonun buna uygun şekillendirilmesi önerilmektedir.

 Strato-volkan sahalarında yıkıcı etkiler üreten afetlerden birini oluşturan laharlar, volkanik topoğrafyalara özgü enkaz akması şeklindeki kütle hareketleridir. Sıcak ya da soğuk lahar şeklinde sınıflandırılan lahar akıntıları, yakın jeolojik geçmişte Ağrı Dağında da sıklıkla meydana gelmiştir. Özellikle harekete geçen kütle dahilinde bol miktarda kaba detritik malzeme ve kalın piroklastik çökellerin varlığı, lahar oluşumunda başlıca parametrelerdendir. Bunun yanında yüksek eğim değerleri, gelişkin yüzeysel drenaj ağı barancoslar, sismik aktivite ve tektonik deformasyon diğer önemli faktörlerdendir. Büyük Ağrı Dağı buzulunun erimesi, buzulüstü göllerinin taşması ve sağanak yağışlar ise lahar akışlarını denetleyen diğer önemli bileşenlerdir. Ayrıca Ağrı Dağı Volkanik Kütlesinin fumerol safhasında olması, erüptik faaliyetlere bağlı olarak sıcak lahar gelişimlerini tetikleyebilmektedir. Bu çalışmada kütlede lahar gelişimini denetleyen mekanizmalar açıklanmış, CBS tabanlı frekans oranı metoduyla volkanik kütlenin lahar duyarlılık analizi gerçekleştirilmiştir. Jeomorfolojik ve klimatolojik verilerle CBS tabanlı analitik bulgular kütlenin geniş bir kesiminde laharların gelişme potansiyelinin fazla olduğunu göstermektedir. Ağrı Dağı Volkanik Kütlesinin eteklerindeki birçok yerleşmenin varlığı da dikkate alındığında lahar tehlikesinin ulusal afet envanteri kapsamına alınması ve mekânsal organizasyonun buna uygun şekillendirilmesi önerilmektedir.

Makale detayları

Ağrı Dağı Volkanik Kütlesi’nde lahar oluşumları ve lahar duyarlılığının CBS tabanlı analizi (Doğu Anadolu-Kuzeybatı İran)

Yazarlar:

Coşkun Kaya | Yahya Öztürk | Atilla Karataş | Hasan Sayın | Yunus Emre Balcıoğlu

Yayıncı:

Murat YAKAR

Ana Başlıklar:

Coğrafi Bilgi Sistemleri ve Mekansal Veri Modelleme | Planlamada Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS)

Dergi:

Geomatik Vol.10 Issue 1, pp.15-33

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

8/2025

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2001339415

pISSN:

2564-6761

Ağrı Dağı

Lahar

Volkanik Tehlike

CBS

Sayı

Makale detayları

Ağrı Dağı Volkanik Kütlesi’nde lahar oluşumları ve lahar duyarlılığının CBS tabanlı analizi (Doğu Anadolu-Kuzeybatı İran)

Yazarlar: Coşkun Kaya | Yahya Öztürk | Atilla Karataş | Hasan Sayın | Yunus Emre Balcıoğlu

Yayıncı: Murat YAKAR

Ana Başlıklar: Coğrafi Bilgi Sistemleri ve Mekansal Veri Modelleme | Planlamada Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS)

Dergi: Geomatik Vol.10 Issue 1, pp.15-33

Belge Tipi: Makale

Yayın Tarihi: 8/2025

Belge Dili: Türkçe

Document ID (Org No.): 2001339415

pISSN: 2564-6761

Ağrı Dağı

Lahar

Volkanik Tehlike

CBS

Sayı

Yazarlar:

Coşkun Kaya | Yahya Öztürk | Atilla Karataş | Hasan Sayın | Yunus Emre Balcıoğlu

Yayıncı:

Murat YAKAR

Ana Başlıklar:

Coğrafi Bilgi Sistemleri ve Mekansal Veri Modelleme | Planlamada Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS)

Dergi:

Geomatik Vol.10 Issue 1, pp.15-33

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

8/2025

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2001339415

pISSN:

2564-6761