GÜNEY SİBİRYA’DA (ALTAY BÖLGESİ) BİR AYDINLANMA HAREKETİ OLARAK AK CAÑ / SÜT CAÑ (BURHANİZM): TEŞEKKÜLÜ, TEMEL İLKELERİ VE TARİHÎ SEYRİ

İbrahim DİLEK

Makale detayları

GÜNEY SİBİRYA’DA (ALTAY BÖLGESİ) BİR AYDINLANMA HAREKETİ OLARAK AK CAÑ / SÜT CAÑ (BURHANİZM): TEŞEKKÜLÜ, TEMEL İLKELERİ VE TARİHÎ SEYRİ

Yazarlar:

İbrahim DİLEK

Yayıncı:

Türk Dil Kurumu

Ana Başlıklar:

Folklor

Dergi:

Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi 2022 Issue 53, pp.80-131

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

3/2022

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000656874

Sıklık:

İki Yıllık

eISSN:

2651-5091

pISSN:

1301-0077

Özet:

 

During the Russo-Japanese War (February 8, 1904 - September 5,
1905), the belief system known as Burhanism in the Western literature, but
called Ak Cañ (Ak Religion) or Süt Cañ (Süt Religion) by the Altai Turks,
emerged. This religion was inspired by the legends about the return of
Oirot Kaan, a khan who would return to save his people from oppression,
and by some historical figures such as Amir Sanaa and Şunu. Ak Cañ/Süt
Cañ (Burhanism) belief emerged and developed among the Altai Turks in
1904. This belief system can also be accepted as the Nativistic Movement,
which is seen in different parts of the world. Although Ak Cañ emerged
as a reaction to the Russians, everything that is Russian, Christianity, and
Altai Shamanism; it has reintroduced some elements of Altai Shamanism
over the course of time. It is seen that the attitude against the Russians
weakened, especially with the use of Russian words in prayers and the
inevitable use of many Russian elements. There are various factors that
led to the emergence of this belief system. These can be listed as follows:
rage against the Russians; the unjust settlement of the Russians on Altai
land; the economic pressure of Russian merchants; the pressure of the
missionaries; the weakness of Altai Shamanism against Christianity and
its inability to respond to needs; the propaganda of Mongolian Buddhists,
and the sympathy for Japan that emerged among the Altai Turks due to the
Russian-Japanese tension. Burhanism (Ak Cañ/Süt Cañ), which emerged
for these reasons, has become one of the most important elements in the
search for identity by Altai Turks after the collapse of the USSR in 1991.

 

Rus-Japon Savaşı (8 Şubat 1904-5 Eylül 1905) sırasında Batı literatüründe Burhanizm olarak bilinen fakat Altay Türklerinin Ak Cañ (Ak Din)
veya Süt Cañ (Süt Dini) olarak adlandırdıkları inanç sistemi 1904 yılında
ortaya çıkmıştır. Bu din, halkını baskıdan kurtarmak için geri dönecek
bir kağan olan Oyrot Kaan’ın dönüşüne dair efsaneler ve Amır Sanaa ile
Şunu gibi bir takım tarihî şahsiyetlerden ilham almıştır. Bu inanç sistemi
dünyanın değişik yerlerinde benzerleri görülen nativistic movement (yerelliği canlandırma) hareketi olarak da kabul edilebilir. Ak Cañ; Ruslara,
Rus olan her şeye, Hristiyanlığa ve Altay Şamanizmi’ne bir tepki olarak
ortaya çıkmış olmasına rağmen zaman içinde Altay Şamanizmine ait bazı
unsurları tekrar bünyesine almıştır. Bu inanç sisteminin ortaya çıkışını
hazırlayan çeşitli etkenler vardır. Bunlar şöyle sıralanabilir: Ruslara duyulan nefret, Rusların adaletsiz ve haksız bir şekilde Altay topraklarına
yerleşmesi, Rus tüccarların ekonomik baskısı, msyonerlerin baskısı, Altay Şamanizminin Hristiyanlık karşısındaki zayıflığı ve ihtiyaçlara cevap
veremez hâle gelmesi, Moğol Budistlerin propagandası, Rus-Japon savaşının yarattığı gerginliğine bağlı olarak Altay Türkleri arasında ortaya
çıkan Japon sempatisi. Bu sebeplere bağlı olarak ortaya çıkan Burhanizm
(Ak Cañ/Süt Cañ), SSCB’nin 1991’de dağılmasından sonra Altay Türkleri için kimlik arayışlarında en önemli unsurlardan biri olmuştur.

Makale detayları

GÜNEY SİBİRYA’DA (ALTAY BÖLGESİ) BİR AYDINLANMA HAREKETİ OLARAK AK CAÑ / SÜT CAÑ (BURHANİZM): TEŞEKKÜLÜ, TEMEL İLKELERİ VE TARİHÎ SEYRİ

Yazarlar: İbrahim DİLEK

Yayıncı: Türk Dil Kurumu

Ana Başlıklar: Folklor

Dergi: Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi 2022 Issue 53, pp.80-131

Belge Tipi: Makale

Yayın Tarihi: 3/2022

Belge Dili: Türkçe

Document ID (Org No.): 2000656874

Sıklık: İki Yıllık

eISSN: 2651-5091

pISSN: 1301-0077

Sayı

Yazarlar:

İbrahim DİLEK

Yayıncı:

Türk Dil Kurumu

Ana Başlıklar:

Folklor

Dergi:

Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi 2022 Issue 53, pp.80-131

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

3/2022

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000656874

Sıklık:

İki Yıllık

eISSN:

2651-5091

pISSN:

1301-0077