İKİ ÖNCÜ AMERİKALI MİSYONERİN KALEMİNDEN 19. YÜZYILIN İLK YARISINDA NAHÇIVAN VE ÇEVRESİ

Ayşegül KUŞ

doi:https://doi.org/10.18345/iuturkiyat.370065

Makale detayları

İKİ ÖNCÜ AMERİKALI MİSYONERİN KALEMİNDEN 19. YÜZYILIN İLK YARISINDA NAHÇIVAN VE ÇEVRESİ

Yazarlar:

Ayşegül KUŞ

Yayıncı:

Istanbul University

Ana Başlıklar:

Sosyoloji & antropoloji

Dergi:

Journal of Turkology 2017 Vol.27 Issue 2, pp.171-194

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

12/2017

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000695890

Sıklık:

İki Yıllık

eISSN:

2651-3188

DOI:

https://doi.org/10.18345/iuturkiyat.370065

Özet:

 


Nakhcıvan is an
ancient place; the findings of archaeological excavations and research that the
settlement dates back to the Paleolitic era. Since ancient times, the strategic
importance of Nakhchivan, due to its situation on the trade routes between Iran-Caucasia,
the Black Sea–The Caspian Sea and Anatolia, led to many nations fighting for
domination in the region. These nations included the Urartians, Meds, Persians,
the Kingdom of Seleukos, and the Sassanids. During the reign of Caliphate Osman,
such towns as Dvin in Armenia and Tabriz in Iran, and then Nakhchivan, were
taken. The Turks, who had started to settle in Azerbaijan during the reign of
Abbasis, took the region during the period of Seljuks. During this period, Nakhchivan,
which was considerably destroyed during the invasions of the Mongols, remained
under the domination of the states of Golden Horde and Ilhans. In the 15th
century, Akkoyunlus, Karakoyunlus, and the Safevis also fought for domination
in the region. From 1514 onwards, Nakhcıvan slipped in and out of the Ottoman
administration. In 1603, during the reign of Selim III, when the Celali events
emerged, the Safevis retook Nakhcıvan. At the beginning of the 19th century,
Caucasia was the location of the battle for domination between Russia and Iran,
and in 1827 Nakcıvan was invaded by Russia following an expansionist policy. As
result of their political, social, and economic purposes interests in the east,
several western travelers
and researchers visited the region. This interest increased, especially during
the colonialism of the 19th century. Therefore, many western travelers and
researchers visited the Ottoman lands in order to pursue their country’s
political and economic interests. Two such travelers were the American Board
missionaries Eli Smith and H.G.O. Dwight, who came to the region in the first
half of the 19th century during their visit to Anatolia, Armenia, and north-west
Iran. Using the travelogues they recorded during their visit to Nakhcıvan, this
study aims to evaluate the physical and socio-cultural structure of the region
at the beginning of the 19th century and contribute to the history of the
region.

.

 


Nahçıvan,
oldukça eski bir yerleşim yeridir ve arkeolojik kazı ve araştırmalardan
anlaşıldığı kadarıyla, iskân tarihi paleolitik döneme kadar
uzanır. Nahçıvan’ın İran-Kafkasya, Karadeniz ve Hazar Denizi ile Anadolu
arasındaki ticaret yollarının üzerinde olması, eski çağlardan itibaren pek çok
devletin burada hâkimiyet mücadelesine sebebiyet vermiştir. Urartular, Medler, Persler,
Seleukos Krallığı ve Sasaniler bu devletlerden bazılarıdır. Hz. Osman devrinde Dvin
ve Tebriz gibi önemli şehirler ele geçirildikten sonra Nahçıvan da alınmıştır. Abbasiler döneminden itibaren günümüzdeki Azerbaycan
topraklarına yerleşmeye başlayan Türkler, Selçuklular zamanında bölgeyi ele
geçirmişlerdir. Moğol istilası esnasında büyük
zarar gören şehir, bu dönemde Altınordu ve İlhanlı hâkimiyeti altına girmiştir.
15. yüzyılda bölgede yaşanan hâkimiyet mücadelesine
Karakoyunlular, Akkoyunlar ve Safeviler de katılmıştır. 1514 yılından itibaren
Nahçıvan, yer yer Osmanlı yönetimine girmiş ve çıkmıştır. III. Mehmed döneminde
Osmanlı topraklarında baş gösteren Celali isyanlarını fırsat bilen Safeviler, 1603’te Nahçıvan’ı tekrar kendi topraklarına katmayı
başarmışlardır. 19. yüzyılın başlarında ise
Kafkaslar, Rusya ile İran arasında tam bir hâkimiyet mücadelesine sahne olmuş
ve Nahçıvan, Kafkaslarda yayılmacı bir politika izleyen Rusya tarafından
1827’de işgal edilerek Rus yönetimi altına girmiştir.
Doğuya yönelik ilgilerinin bir uzantısı olarak
çok sayıda batılı seyyah ve araştırmacı siyasi, sosyal ve ekonomik vb. çeşitli amaçlar doğrultusunda Kafkasya’ya gelmişlerdir. Bu
ilgi özellikle 19. yüzyılda, sömürgeciliğe ve batılı
devletlerin emperyalist emellerine koşut olarak daha da artmıştır. Bu nedenle,
ülkelerinin birtakım siyasi ve ekonomik çıkarlarını gözetmek adına çok sayıda
batılı seyyah ve araştırmacı doğuya çeşitli seyahatler yapmışlardır. Bu
seyyahlardan ikisi, 19. yüzyılın ilk yarısında
Anadolu, Ermenistan ve Kuzey batı İran’ı ziyaretleri esnasında bölgeye gelen Amerikan Board misyonerlerinden Eli Smith ve H. G. O.
Dwight’tır. Bu çalışmanın amacı onların Nahçıvan’daki
ziyaretleri esnasında kaleme aldıkları gezi notlarından yola çıkarak 19.
yüzyılın ilk yarısında bölgenin içinde olduğu, özellikle fiziki ve
sosyo-kültürel durumu ele alarak değerlendirmek ve bölge tarihinin
aydınlatılmasına katkı sağlamaktır.

.

Makale detayları

İKİ ÖNCÜ AMERİKALI MİSYONERİN KALEMİNDEN 19. YÜZYILIN İLK YARISINDA NAHÇIVAN VE ÇEVRESİ

Yazarlar: Ayşegül KUŞ

Yayıncı: Istanbul University

Ana Başlıklar: Sosyoloji & antropoloji

Dergi: Journal of Turkology 2017 Vol.27 Issue 2, pp.171-194

Belge Tipi: Makale

Yayın Tarihi: 12/2017

Belge Dili: Türkçe

Document ID (Org No.): 2000695890

Sıklık: İki Yıllık

eISSN: 2651-3188

DOI: https://doi.org/10.18345/iuturkiyat.370065

Sayı

Yazarlar:

Ayşegül KUŞ

Yayıncı:

Istanbul University

Ana Başlıklar:

Sosyoloji & antropoloji

Dergi:

Journal of Turkology 2017 Vol.27 Issue 2, pp.171-194

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

12/2017

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000695890

Sıklık:

İki Yıllık

eISSN:

2651-3188

DOI:

https://doi.org/10.18345/iuturkiyat.370065