Budist Uygurlarda Yétiken Takımyıldızı inancı

Hasan İSİ

Makale detayları

Budist Uygurlarda Yétiken Takımyıldızı inancı

Yazarlar:

Hasan İSİ

Yayıncı:

Yakup YILMAZ

Ana Başlıklar:

Dilbilimleri

Dergi:

RumeliDE Journal of Language and Literature Studies 2020 Issue Ö7, pp.206-223

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

10/2020

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000608831

Sıklık:

İki Aylık

eISSN:

2148-9599

pISSN:

2148-7782

Özet:

 

The Ursa Major Constellation has religious and non-religious values within the mythological and astrological belief systems of many civilizations throughout human history. This constellation is seen through both written texts and oral sources within the Turkish thought system. This study deals with belief-based practices as Ursa Major Constellation in the seen Yétiken in Buddhist Uyghurs. These practices can be seen in Yétiken Sūtra, which from Chinese into Old Uyghur Turkic translated in the 14th century and reflects Taoist and Tantric ideas within the Chinese thought system. In this respect, this article comes from the aim of revealing the appearance of Taoist and Tantric  ideas in Yétiken Sūtra. Yétiken Sūtra, which is among the Uyghur Buddhism works that are mostly dated to the 14th century, includes elements based on both Taoism and Tibetan Buddhism.  These elements are mainly Taoist ideas in Chinese Buddhism  in the this article and also include practices that reflect the effects of Tantric Buddhism.  These practices constitute Buddha and Bodhisattva personalities that are important in Tibetan and Chinese Buddhism, as well as Taoist practices such as see constellations as gods, amulets, clams and food offerings.  There are also features common to both Taoism and Tibetan Buddhism within the Old Uyghur Yétiken Sūtra. These include partnerships such as having a long life, getting rid of diseases and troubles, and promoting at work. In this respect, Yétiken Sūtra is important in terms of showing Buddhist Uyghurs religious effects originating from Chinese Buddhism.

 

Büyükayı Takımyıldızı, insanlık tarihi boyunca birçok medeniyetin mitolojik ve astrolojik inanç sistemleri içerisinde dinî ve din dışı değerlere sahip olmuştur. Bu takımyıldızı, Türk düşünce sistemi içerisinde hem yazılı metinler hem de sözlü kaynaklar vasıtasıyla görülmektedir. Bu çalışma, Büyükayı Takımyıldızı özelinde Budist Uygurlarda Yétiken adıyla görülen inanca dayalı uygulamaları ele almaktadır.  Bu uygulamalar, Eski Uygur Türkçesine 14. yüzyılda Çinceden çevrilen ve Çin düşünce sistemi içerisindeki Taoist ve Tantrik fikirleri yansıtan Yétiken Sūtra adlı eserde görülmektedir. Bu yönüyle eldeki çalışma, Yétiken Sūtra içerisinde yer alan Taoist ve Budist fikirleri ortaya koyma amacından ileri gelmektedir. Ağırlıklı olarak 14. yüzyıla tarihlenen Uygur Budizmi eserleri içerisinde yer alan Yétiken Sūtra, bünyesinde hem Taoizm hem de Tibet Budizmi’ne dayalı unsurları barındırmaktadır. Bu unsurlar, eldeki yazı içerisinde ağırlıklı olarak Çin Budizmi içerisindeki Taoist fikirler olup Tantrik Budizm’in etkilerini de yansıtan uygulamaları da içermektedir. Bu uygulamalar, takımyıldızlara ilahlık yükleme, muskalar, ilahlara yakarış, yemek sunuları gibi Taoist uygulamalar ile Tibet ve Çin Budizmi içerisinde öneme sahip Buda ve Bodisattva kişiliklerini oluşturmaktadır. Ayrıca, Eski Uygurca Yétiken Sūtra içerisinde hem Taoizm hem de Tibet Budizmi ile de ortaklaşan özellikler de söz konusudur. Bunlar arasında uzun yaşama sahip olma, hastalık ve sıkıntılardan kurtulma, işinde terfi etme gibi ortaklıklar yer almaktadır. Bu doğrultuda, Yétiken Sūtra Budist Uygurların Çin Budizmi kaynaklı dinî etkileri göstermesi bakımından önem arz etmektedir.

Makale detayları

Budist Uygurlarda Yétiken Takımyıldızı inancı

Yazarlar: Hasan İSİ

Yayıncı: Yakup YILMAZ

Ana Başlıklar: Dilbilimleri

Dergi: RumeliDE Journal of Language and Literature Studies 2020 Issue Ö7, pp.206-223

Belge Tipi: Makale

Yayın Tarihi: 10/2020

Belge Dili: Türkçe

Document ID (Org No.): 2000608831

Sıklık: İki Aylık

eISSN: 2148-9599

pISSN: 2148-7782

Sayı

Yazarlar:

Hasan İSİ

Yayıncı:

Yakup YILMAZ

Ana Başlıklar:

Dilbilimleri

Dergi:

RumeliDE Journal of Language and Literature Studies 2020 Issue Ö7, pp.206-223

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

10/2020

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000608831

Sıklık:

İki Aylık

eISSN:

2148-9599

pISSN:

2148-7782