Artvin-Ahıska Ağızlarındaki /–(y)AnçA(y/ğ)i/ Biçimbirimi Üzerine

Sinan UYĞUR

Makale detayları

Artvin-Ahıska Ağızlarındaki /–(y)AnçA(y/ğ)i/ Biçimbirimi Üzerine

Yazarlar:

Sinan UYĞUR

Yayıncı:

Reşat ŞAKAR

Ana Başlıklar:

Dil

Dergi:

International Journal Of Language Literature And Culture Researches 2022 Vol.5 Issue 1, pp.23-37

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

6/2022

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000637214

Sıklık:

İki Yıllık

eISSN:

2667-4262

Özet:

 

Although the Artvin-Ahıska dialects is considered within the Eastern group of Anatolian dialects, it differs from these dialects with its non-Oghuz language elements. The morpheme /-(y)Ança(y/ğ)i/also constitutes one of the elements mentioned. In our study, firstly, the spread of the morpheme in historical and contemporary Turkish dialects is discussed, and then its structure and functions are emphasized. The same or similar morphemes are used in Kipchak, Khwarezm, Chagatai, Kazan Tatar, Karachay-Balkar, Kumuk, Nogay, Kazak, Karakalpak, Kyrgyz, Uzbek, Turkmen and New Uyghur Turkish. Except for Artvin-Ahiska dialects, it could not be determined in standard Turkey Turkish and Turkey Turkish dialects, Iraqi, Syrian, Gagauz and Azerbaijan Turkish texts. However, in a small number of examples, it has been seen that Georgia-Borchali Terekeme-Karapapah Turkish and South Azerbaijan Turkish dialects have a parallel form and usage with Artvin-Ahiska dialects. It would be correct to explain its existence in Turkmen Turkish with the influence of Chagatai Turkish and to claim that this morpheme is not a common element in Oghuz group dialects. Therefore, it seems possible to explain the use of the morpheme/–(y)Ança(y/ğ)i/ in the Artvin, Ahıska, Borchali Terekeme-Karapapak and South Azerbaijan dialects only with the non-Oghuz Turkish settlements in the region.

 

Artvin’den Ahıska’ya uzanan çizgide yer alan ağız bölgesi, her ne kadar Anadolu ağızlarının doğu grubu içinde değerlendirilmekteyse de içinde barındırdığı Oğuzca dışı dil unsurlarıyla bu ağızlardan ayrılmaktadır. Bu makalede ele alınıp incelenen /–(y)Ança(y/ğ)i/ biçimbirimi de bahsedilen unsurlardan birini teşkil etmektedir. Çalışmamızda biçimbirimin evvela tarihî ve çağdaş Türk lehçeleri içinde yayılımı ele alınmış, sonra yapısı ve işlevleri üzerinde durulmuştur. Bu biçimbirimin aynısı veya benzerlerinin tarihî lehçelerden Kıpçak, Harezm ve Çağatay Türkçelerinde; çağdaş lehçelerden ise Kazan Tatar, Karaçay-Malkar, Kumuk, Nogay, Kazak, Karakalpak, Kırgız, Özbek, Türkmen ve Yeni Uygur Türkçelerinde kullanıldığı tespit edilmiştir. Artvin-Ahıska ağızları hariç ölçünlü Türkiye Türkçesi ve Türkiye Türkçesi ağızlarında, Irak, Suriye, Gagauz ve Azerbaycan Türkçesi metinlerinde belirlenememiştir. Ancak az sayıda örnekte Gürcistan-Borçalı Terekeme-Karapapah Türkçesi ile Güney Azerbaycan Türkçesi ağızlarında Artvin-Ahıska ağızlarıyla paralel bir biçim ve kullanımla yer aldığı görülmüştür. Türkmen Türkçesindeki varlığını, Çağatay Türkçesinin tesiriyle açıklamak ve bu biçimbirimin Oğuz grubu lehçelerinde ortak unsur olmadığını iddia etmek doğru olacaktır. Dolayısıyla /–(y)Ança(y/ğ)i/ biçimbiriminin Artvin, Ahıska ile Borçalı Terekeme-Karapapak ve Güney Azerbaycan ağızlarındaki kullanımının ancak bölgedeki Oğuz dışı Türk yerleşimleriyle izah edilmesi mümkün görülmektedir.

Makale detayları

Artvin-Ahıska Ağızlarındaki /–(y)AnçA(y/ğ)i/ Biçimbirimi Üzerine

Yazarlar: Sinan UYĞUR

Yayıncı: Reşat ŞAKAR

Ana Başlıklar: Dil

Dergi: International Journal Of Language Literature And Culture Researches 2022 Vol.5 Issue 1, pp.23-37

Belge Tipi: Makale

Yayın Tarihi: 6/2022

Belge Dili: Türkçe

Document ID (Org No.): 2000637214

Sıklık: İki Yıllık

eISSN: 2667-4262

Sayı

Yazarlar:

Sinan UYĞUR

Yayıncı:

Reşat ŞAKAR

Ana Başlıklar:

Dil

Dergi:

International Journal Of Language Literature And Culture Researches 2022 Vol.5 Issue 1, pp.23-37

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

6/2022

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000637214

Sıklık:

İki Yıllık

eISSN:

2667-4262