Türkistan İstiklalcilik Hareketi ve Komutanları Üzerine İki Yayın

Selahittin TOLKUN

Makale detayları

Türkistan İstiklalcilik Hareketi ve Komutanları Üzerine İki Yayın

Yazarlar:

Selahittin TOLKUN

Yayıncı:

Gökçe Yükselen PELER

Ana Başlıklar:

Sosyal Bilimler | Sosyal gruplar

Dergi:

International Journal of Volga - Ural and Turkestan Studies 2021 Vol.3 Issue 5, pp.115-124

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

2/2021

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000640185

Sıklık:

Aylık

eISSN:

2687-3095

pISSN:

2687-3095

Özet:

 

Lenin ve Stalin’in imzalarıyla 2 Kasım 1917 tarihinde Rusya Halkları Tebliği’nde vaat edilen haklardan birisi de “Rusya halklarının kendi kaderlerini kendileri tayin, hatta ayrılmasını ve müstakil devletler kurmasını mümkün kılan hakkı” idi. Buna inanan Türkistan Türklüğü 27 Kasım 1917’de Hokand şehrinde Türkistan’ın otonomisini ilan etmişti. 
Bu otonominin adı kaynaklarda Türkistan Muhtar Cumhuriyeti (Hayit, 1978, s. 43; Kocaoğlu, 2001, s. 187; Şämsutdinov-Kärimov, 2010, s. 52), Türkistan Muhtariyeti (Togan, 1981, s. 365; Xocäyev, 2008, s. 11), Khokand Muhtariyeti (Togan, 1981, 386), Hokand Muhtariyet Hükümeti (Gök, 2012, s. 76), Türkistån Muxtåriyätli Hukumäti (Xocäyev, 2008, 10), Türkistån Muxtår Hukumäti (Xocäyev, 2008, s. 12), Türkistan Milli Muhtar Cumhuriyeti (Bayraktar, 2008, s. 29) gibi adlarla anılmaktadır.
Bu özerk cumhuriyet Sovyetler Birliği adı altında Rusların Hokand’ı 19 Şubat 1918’de işgali ve binlerce insanı öldürmesiyle nihayete ermiştir (Zenskovsky, 1983, 203).
Bu tarihten sonra demokratik yollarla istiklale ulaşamayacağını anlayan Türkistanlılar silahlı mücadeleye başvurmuşlardır. Kaynaklarda 1918’te başlayan bu mücadelenin 1920, 1923, 1924, 1925 hatta 1930’ların başlarına kadar sürdüğü belirtilmekte, dolayısıyla süre konusunda değişik aralıkları verilmektedir. 
Türkistanlıların bu silahlı istiklal hareketi, korbaşı unvanıyla nitelendirilen kişilerin öncülüğünde yürütülmüştür. Bu harekete katılanları Ruslar kara propaganda amacıyla Türkistan Türkçesindeki båsmäçi “baskıncı, şaki” kelimesiyle adlandırmıştır. Bu ad, geçen zaman içinde Sovyetler Birliği’nin yıkılarak Türkistan cumhuriyetlerinin istiklali elde edene kadar da yerli ve yabancı bilim âleminde, siyasi ortamda ve halk arasında kullanılmıştır. 
Sovyetlerin yıkılma sürecinden itibaren özellikle Özbek aydınları tarafından Basmacı kelimesinin milli direnişçiler için değil ancak işgalci Ruslar için kullanılabileceği söylenmeye başlamıştır. 
Türkiye ve Özbekistan’da bu hareket ve komutanları üzerine değişik çalışmalar yayınlanmıştır. 
Bu yazımızda ilki Türkistan İstiklalcilik Hareketi’nin Fergane vadisindeki yönünü, diğeri ise bu hareketi korbaşı Şir Muhammed Bek ekseninde inceleyen iki kitap tanıtılacaktır.

Makale detayları

Türkistan İstiklalcilik Hareketi ve Komutanları Üzerine İki Yayın

Yazarlar: Selahittin TOLKUN

Yayıncı: Gökçe Yükselen PELER

Ana Başlıklar: Sosyal Bilimler | Sosyal gruplar

Dergi: International Journal of Volga - Ural and Turkestan Studies 2021 Vol.3 Issue 5, pp.115-124

Belge Tipi: Makale

Yayın Tarihi: 2/2021

Belge Dili: Türkçe

Document ID (Org No.): 2000640185

Sıklık: Aylık

eISSN: 2687-3095

pISSN: 2687-3095

Sayı

Yazarlar:

Selahittin TOLKUN

Yayıncı:

Gökçe Yükselen PELER

Ana Başlıklar:

Sosyal Bilimler | Sosyal gruplar

Dergi:

International Journal of Volga - Ural and Turkestan Studies 2021 Vol.3 Issue 5, pp.115-124

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

2/2021

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000640185

Sıklık:

Aylık

eISSN:

2687-3095

pISSN:

2687-3095