Halk Hikâyelerinden Cem Ritüellerine Bir Şiirin Yeniden Bağlamlandırılması Örneği: Kırat Semahı

Serdar ERKAN

Makale detayları

Halk Hikâyelerinden Cem Ritüellerine Bir Şiirin Yeniden Bağlamlandırılması Örneği: Kırat Semahı

Yazarlar:

Serdar ERKAN

Yayıncı:

Geleneksel Yayıncılık

Ana Başlıklar:

Folklor

Dergi:

Milli Folklor 2020 Vol.16 Issue 125, pp.123-137

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

3/2020

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000757606

Sıklık:

Üç Aylık

eISSN:

2146-8087

pISSN:

1300-3984

Anahtar kelimeler:

Özet:

 





Kırat is the
horse of pratogonist Ruşen Ali in Köroğlu folk stories. The events leading to
Rusen Ali's name as Koroglu (the son of the blind) originate from Kırat. Köroğlu's
father was a famous groom and the sultan ordered him to find a horse to be
raised for him. With the notice of those who saw that the horse had not yet
reached maturity, the sultan made the groom blind and the son of the groom was
called Köroğlu.Köroğlu's narratives include not one but several themes
including Kırat, and most of Köroğlu's adventures with Kırat are performed according
to the nature of oral culture through poems and themes in the memory of the
narrators according to the requirements of the performance environment. Kırat's
poems are performed as folk songs independent from the traditional narrative
environment, which can be said by looking at the prevalence of the poems in the
verbal and non-verbal repertoire of Turkish folk music.

The subject of
our study is that when Kirat poems performed in Cem rituals which are
considered as the focal point of Alevi faith and cultural memory, poem attains
to a religious context. This contextual change reveals the idea that Kirat's
poems, which have come forward with their extraordinary aspects in the
tradition of storytelling but have no organic connection with religious
narratives, have been turned into semah. Symbolized words and idioms reflected
in the performance and thus the text of the Kirat semah make the existence of
poetry meaningful in the context of execution; The intertextual connection of
Kırat with prophet Muhammed and prophet Ali's sacred horses transcends poetry
and is reflected in behavior, words and explanations during performances.

Within this
framework, Kırat Semah is one of the examples that emphasizes the simultaneous
existence of folk poems in the social sphere and the cultural dynamism of each
performance. At the end of the study, it is emphasized that there is a lack of
contextual approach to the existence of texts in social life.

.

 


Kırat; Anadolu sahası Köroğlu hikâyelerinde başkahraman Ruşen Ali’nin atıdır. Ruşen Ali’nin, Köroğlu (körün oğlu) adını almasına neden olan olayların başlangıcı, Kırat’a dayanmaktadır. Köroğ-lu’nun babası meşhur bir seyistir ve padişah kendisi için yetiştirilmesi üzere ona at bulmasını emretmiş, atın henüz olgunluğa kavuşmamış halini görenlerin ihbarlarıyla padişah, seyisi kör ettirmiş ve seyisin oğlu da Köroğlu olarak anılmaya başlanmıştır. Köroğlu anlatılarında Kırat’ın dâhil olduğu bir değil birden çok tema mevcuttur ve Köroğlu’nun Kırat’la olan maceralarının çoğu, sözlü kültürün doğası gereği, şiirler ve temalar halinde anlatıcıların hafızasında icra ortamlarının gerekliliklerine göre icra edilir. Kırat’a ait şiirler, geleneksel anlatım çevresinden bağımsız türküler olarak da icra edilir ki bu durumu şiirlerin Türk halk müziğinin sözlü ve sözsüz repertuvarındaki yaygınlıklarına bakarak anlamak mümkündür. İncelememizin konusu, Köroğlu hikâyelerinde icra edilen Kırat şiirlerinin, dini bir topluluk olan Alevilerin ve kültürel belleklerinin ve inançlarının odak noktası sayılan Cem ritüellerinde de icra edilmesi ve böylece şiirin dini bir bağlama kavuşmasıdır. Bu bağlamsal değişim, hikâyecilik geleneğinde olağanüstü yönleriyle öne çıkan ancak dinî anlatılarla organik bağlantısı bulunmayan Kırat’a ait şiirlerin semahlaştırıldığı düşüncesini ortaya çıkarmaktadır. Semahlaştırılan Kırat’ın icrasına ve dolayısıyla metnine yansıyan simgeleşmiş söz ve deyimler şiirin icra bağlamındaki mevcudiyetini anlamlı kılmakta; Hz. Muhammed’in, Hz. Ali’nin ve Hızır’ın kutsiyet atfedilen atlarıyla kurulan metinlerarası bağlantı şiirin metnini aşarak icra esnasında davranışa, sözlere ve açıklamalara yansımaktadır. Bu çerçevede, Kırat şiiri, halk edebiyatı çalışmalarında metne dökülerek bağlamsızlaştırılan ve edebi türlere ayrılarak tasnif edilen bağlamsız bir şiir değil; belirli bir metin üzerinden gerçekleştirilen kültürel icranın toplumsal alandaki eş zamanlı mevcudiyetine ve her icranın kendi kültürel dinamizmine vurgu yapan örneklerden biridir. İnceleme sonunda kültürel ifadeleri metin merkezli olarak ele alan çalışmaların eksik kalan bir yanına, metinlerin toplumsal yaşamdaki mevcudiyetlerine bağlamsal olarak yaklaşmanın gerekliliğine vurgu yapılmaktadır. 

.

Makale detayları

Halk Hikâyelerinden Cem Ritüellerine Bir Şiirin Yeniden Bağlamlandırılması Örneği: Kırat Semahı

Yazarlar:

Serdar ERKAN

Yayıncı:

Geleneksel Yayıncılık

Ana Başlıklar:

Folklor

Dergi:

Milli Folklor 2020 Vol.16 Issue 125, pp.123-137

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

3/2020

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000757606

Sıklık:

Üç Aylık

eISSN:

2146-8087

pISSN:

1300-3984

Kırat Semahı

Alevi kültürü

halk hikâyeleri

Cem ritüeli

Türk halk müziği

Sayı

Makale detayları

Halk Hikâyelerinden Cem Ritüellerine Bir Şiirin Yeniden Bağlamlandırılması Örneği: Kırat Semahı

Yazarlar: Serdar ERKAN

Yayıncı: Geleneksel Yayıncılık

Ana Başlıklar: Folklor

Dergi: Milli Folklor 2020 Vol.16 Issue 125, pp.123-137

Belge Tipi: Makale

Yayın Tarihi: 3/2020

Belge Dili: Türkçe

Document ID (Org No.): 2000757606

Sıklık: Üç Aylık

eISSN: 2146-8087

pISSN: 1300-3984

Kırat Semahı

Alevi kültürü

halk hikâyeleri

Cem ritüeli

Türk halk müziği

Sayı

Yazarlar:

Serdar ERKAN

Yayıncı:

Geleneksel Yayıncılık

Ana Başlıklar:

Folklor

Dergi:

Milli Folklor 2020 Vol.16 Issue 125, pp.123-137

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

3/2020

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000757606

Sıklık:

Üç Aylık

eISSN:

2146-8087

pISSN:

1300-3984