BATLAMYUS’UN ASTRONOMİ ANLAYIŞINA İSLAM DÜNYASINDAN VE SELÇUKLULARDAN ELEŞTİRİLER VE DÜZELTMELER

Seyfettin KAYA

Makale detayları

BATLAMYUS’UN ASTRONOMİ ANLAYIŞINA İSLAM DÜNYASINDAN VE SELÇUKLULARDAN ELEŞTİRİLER VE DÜZELTMELER

Yazarlar:

Seyfettin KAYA

Ana Başlıklar:

Tarih ve Coğrafya

Dergi:

Bingöl University Journal of Social Sciences Institute 2019, pp.19-42

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

12/2019

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000701693

Özet:

 


In ancient times, many scientists who raised ideas about astronomy in eastern and western societies were raised. The ideas of Ptolemy, one of these scientists, have been discussed for centuries by being close to the truth. Ptolemy's concept of astronomy based on mathematical elements was put forward in his Almagest. However, this understanding of astronomy had some shortcomings and flaws. Naturally, as time and science progress, these deficiencies and imperfections will be tried to be criticized and corrected.

In the medieval Islamic world, Ptolemy's understanding of astronomy was adopted in accordance with centuries of tradition. However, in the Middle Ages, where the Islamic Renaissance took place, the deficiencies in this understanding and the reactions to the flaws were not delayed. These reactions began to manifest itself in succession in Andalusia, Egypt, Iraq, Iran and Anatolia. Deficiencies and flaws in Ptolemy's understanding of astronomy were first noticed by Ibn al-Haytham. Later, these deficiencies and flaws were expressed by the Abbasid scholars in Iraq and the Ilkhanid ulema in Meragah, and alternative astronomy and planetary models were proposed for the elimination of these defects. Undoubtedly, Ibn al-Haytham, Nasîrüddîn Tûsî, Kutbettîn Şirâzî, Mû’eyyeded-dîn ‘Urdî and İbnü’l Şatîr passed great efforts on this subject and the road to the Copernicus was opened.

In order to criticize and correct the deficiencies and imperfections in Ptolemy's understanding of astronomy, Seljuk scientists were also involved in the ongoing discussions. Both in Great Seljuk period and in the period of the Seljuks in Turkey, many competent and active scientists to say about the topic have emerged. Harakî, Cemalüddin al-Mardinî, Ömer Hayyâm, Abdurrahman al-Hazîn, Ibn al-Salāh, Hubays et-Tiflîsî and Kutbettîn Şirâzî are among the prominent figures in this regard. Especially Kutbettîn Şirâzî's criticism and corrections to Ptolemy's understanding of astronomy with his knowledge gained at Merâga Mathematics-Astronomy School are noteworthy.

Efforts to criticize and correct the shortcomings and imperfections of Ptolemy in the Medieval Arab-Islamic World and the Seljuk Period the end of the century15th and in the 16th century, it became the basis for the transition to the conception of solar-centered astronomy in Europe. From this point of view, scientific studies in the field of astronomy in the Medieval Arab-Islamic World and the Seljuk Period can be argued that a transitional process between the ancient astronomy concept and the modern-day astronomy concept is a very important step or bridge.


.

 


İlkçağ’da doğu ve batı toplumlarında
astronomi konusunda fikirler ileri süren birçok bilim insanı yetişmiştir. Bu
bilim insanlarından Batlamyus’un fikirleri gerçeğe yakın bulunarak yüzyıllarca
tartışılmıştır. Batlamyus’un, ileri sürdüğü ve matematiksel öğelere dayanan
astronomi anlayışı “Almagest” adlı eserinde dile getirilmişti. Ancak bu
astronomi anlayışının birtakım eksiklikleri ve kusurları bulunmaktaydı. Doğal
olarak zaman ve bilim ilerledikçe bu eksiklikler ve kusurlar eleştirilmeye ve
düzeltilmeye çalışılacaktır.


Ortaçağ İslam dünyasında Batlamyus
astronomi anlayışı yüzyıllardır devam eden geleneklere uyularak kabul edildi.
Ancak İslam Rönesans’ının yaşandığı Ortaçağ’da bu anlayıştaki eksiklikler ve
kusurlara tepkiler gecikmedi. Bu tepkiler Endülüs’te, Mısır’da, Irak’ta,
İran’da ve Anadolu’da kendini peş peşe göstermeye başlamıştır. Batlamyus
astronomi anlayışındaki eksiklikler ve kusurlar önce İbnü’l Heysem tarafından
fark edilmiştir. Daha sonra bu eksiklikler ve kusurlar Irak’ta Abbâsî bilim
insanları ve Merâga’da faaliyet gösteren İlhanlı uleması tarafından dile
getirilmiş ve bu kusurların giderilmesi için alternatif astronomi ve gezegen
modelleri ileri sürülmüştür. Şüphesiz bu konuda İbnü’l Heysem kadar, Nasîrüddîn
Tûsî, Kutbettîn Şirâzî, Mû’eyyed ed-dîn ‘Urdî ve İbnü’l Şatîr gibi bilim
insanlarının büyük emekleri geçmiş ve Kopernik’e giben yol açılmıştır. 


Batlamyus astronomi anlayışındaki
eksiklikleri ve kusurları eleştirmek ve düzeltmek amacıyla Selçuklu bilim
insanları da zamanla devam eden tartışmalara dâhil olmuşlardır. Hem Büyük
Selçuklular Dönemi’nde hem de Türkiye Selçukluları Dönemi’nde bu konuda söz
söyleyecek yetkin ve etkin birçok bilim insanı ortaya çıkmıştır. Bu konuda
Harakî, Cemalüddin el-Mardinî, Ömer Hayyâm, Abdurrahman el-Hazînî, İbn el-Salâh,
Hubeyş et-Tiflîsî ve Kutbettîn Şirâzî gibi bilim insanlarını öne çıkanlar
arasında gösterilebilir. Özellikle Kutbettîn Şirâzî’nin Merâga
Matematik-Astronomi Okulu’unda edindiği bilgi birikimi ile Batlamyus astronomi
anlayışına yaptığı eleştiriler ve düzeltmeler kayda değerdir. 









Ortaçağ Arap-İslam Dünyası ve
Selçuklular Dönemi’nde Batlamyus astronomi anlayışındaki eksiklikleri ve
kusurları eleştirme ve düzeltme çabaları XV. yüzyılın sonu ve XVI. yüzyılda
Avrupa’da güneş merkezli astronomi anlayışına geçişe temel oluşturmuştur. Bu
yönü ile bakıldığında Ortaçağ Arap-İslam Dünyası ve Selçuklular Dönemi’nde
yürütülen astronomi alanındaki bilimsel çalışmalar İlkçağ astronomi anlayışı
ile Yeniçağ astronomi anlayışı arasında bir ara geçiş süreci, çok önemli bir
basamak veya köprü vazifesi üstlendiği savunulabilir.



.

Makale detayları

BATLAMYUS’UN ASTRONOMİ ANLAYIŞINA İSLAM DÜNYASINDAN VE SELÇUKLULARDAN ELEŞTİRİLER VE DÜZELTMELER

Yazarlar: Seyfettin KAYA

Ana Başlıklar: Tarih ve Coğrafya

Dergi: Bingöl University Journal of Social Sciences Institute 2019, pp.19-42

Belge Tipi: Makale

Yayın Tarihi: 12/2019

Belge Dili: Türkçe

Document ID (Org No.): 2000701693

Sayı

Yazarlar:

Seyfettin KAYA

Ana Başlıklar:

Tarih ve Coğrafya

Dergi:

Bingöl University Journal of Social Sciences Institute 2019, pp.19-42

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

12/2019

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000701693