AYDIN’DAKİ OSMANLI DÖNEMİ NAMAZGÂHLARI ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

Mürerrem KÜRÜM

Makale detayları

AYDIN’DAKİ OSMANLI DÖNEMİ NAMAZGÂHLARI ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

Yazarlar:

Mürerrem KÜRÜM

Yayıncı:

Ataturk University

Dergi:

Journal of Institute of Fine Arts 2007 Vol.0 Issue 18, pp.101-126

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

2/2010

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000713651

Sıklık:

Aylık

eISSN:

2687-4288

pISSN:

1300-9206

Özet:

 

Sözlüklerde “namaz kılınan yer” anlamına gelen namazgâh, genellikle şehir
 yolları üzerinde, yaylalarda, meydanlarda inşa edilen dinî yapılar grubundandır. Bu
 eserlerde namaz kılınan bir alan, kıbleyi gösteren bir mihrap veya kıble taşı vardır.
 Yakınında abdest almayı sağlayan çeşme veya kuyu bulunur. Makalemizin amacı,
 Aydın’daki namazgâhları tespit edip Anadolu-Türk mimarîsindeki yerini
 belirlemektir.
 Aydın, tarihî sürecinde birçok uygarlığı bünyesinde barındıran Ege
 Bölgesi’ndeki önemli illerden birisidir. Batı Anadolu’yu İç Anadolu’ya bağlayan
 yolun kilit noktasındadır. 1994 yılından beri ilin merkezinde, ilçelerinde ve
 köylerinde Türk Dönemi eserlerine yönelik araştırmalar yapmaktayız. Dolaştığımız
 200 köyde günümüze ulaşabilen 12 adet namazgâh bulabildik. Araştırmalarımız
 devam etmektedir.
 Aydın’daki namazgâhlar genellikle yol üzeri ve yaylalara inşa edilmiştir.
 Topografik durumdan dolayı Bozdoğan, Çamlıdere, Yayla Mevkii Namazgâhı gibi
 eserler eğimli alanda bulunurlar.
 Yapıların inşa malzemesi kırma taş, moloz taş, tuğla, kerpiçtir. Ahşap, üst
 örtü sisteminde tercih edilmiştir. Namazgâhların tabanlarında tuğla, kayrak taş
 kullanılmış veya doğal zeminden yararlanılmıştır.
 Kemer, Dedekuyusu namazgâhları gibi eserler yüksek bir platforma
 sahiptirler. Koçarlı, Sobuca Köyü Namazgâhı, Bozdoğan Çamlıdere, Yayla Mevkii Namazgâhı örneklerinde kaide olarak çeşme yapısı kullanılmıştır. Atça, Hancıoğlu
 Mevkii Namazgüst örtü sisteminde tercih edilmiştir. Namazgâhların tabanlarında
 tuğla, kayrak taş kullanılmış veya doğal zeminden yararlanılmıştır.
 Kemer, Dedekuyusu namazgâhları gibi eserler yüksek bir platforma
 sahiptirler. Koçarlı, Sobuca Köyü Namazgâhı, Bozdoğan Çamlıdere, Yayla Mevkii
 Namazgâhı örneklerinde kaide olarak çeşme yapısı kullanılmıştır. Atça, Hancıoğlu
 Mevkii Namazgâhı’nda zemin yoldan düşük tutulmuştur.
 Aydın’daki namazgâhlar kare veya dikdörtgen plânlıdır. Çamlıdere’deki
 namazgâhta arazinin konumu nedeniyle düzgün kenarlar oluşturulamamıştır.
 Atça, Kemer, Dedekuyusu, Dedeköy namazgâhlarının üzerlerinin örtülü
 olduklarını düşünmekteyiz: Köşelerde, bazılarında ise hem köşe, hem de aralarda
 payeler vardır. Koçarlı Tekeli Köyü Namazgâhı, Dalama Musallası gibi örneklerin
 üzeri açıktır. Yazıkent, Değirmenbaşı Mevkii Namazgâhı’nda olduğu gibi bazı
 eserlerin üzeri sonradan kapatılmıştır.
 Kemer, Dedekuyusu, Atça namazgâhlarında mihrap nişi payelerin içine
 açılmıştır. Yazıkent örneğinde mihrap bir duvarın ortasında bulunur. Minber
 uygulamasını ise Dalama Musallası’nda görmekteyiz.
 Aydın’da namazgâhlar süslemesiz, sade tutulmuş yapılardır. Kemer ve
 Dedekuyusu namazgâhlarında payelerin dış köşeleri pahlanmıştır. Üst kısımları
 mukarnaslıdır. Kemer namazgâhında yelkenli tasvirleri yer alır.
 Namazgâhların kitabesi yoktur. Kemer Namazgâhı’nda sıva üzerine Rumca
 yazılar ve 1729 tarihi yazılmıştır. Çamlıdere’deki namazgâhta ise çeşmenin
 kitabesinde H.1316/M.1898-1899 tarihi dikkati çeker. Eserleri yaklaşık 200 yıllık
 bir zaman dilimine tarihlemek mümkündür.
 Aydın’daki namazgâhlarda 1950’li yıllara kadar vakit, Cuma, bayram
 namazlarının kılındığı bilinmektedir. Günümüzde ise tamamı kaderine terk
 edilmiştir. Dileğimiz, bu yapıların korunması ve gelecek kuşaklara aktarılmasıdır.

Makale detayları

AYDIN’DAKİ OSMANLI DÖNEMİ NAMAZGÂHLARI ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

Yazarlar: Mürerrem KÜRÜM

Yayıncı: Ataturk University

Dergi: Journal of Institute of Fine Arts 2007 Vol.0 Issue 18, pp.101-126

Belge Tipi: Makale

Yayın Tarihi: 2/2010

Belge Dili: Türkçe

Document ID (Org No.): 2000713651

Sıklık: Aylık

eISSN: 2687-4288

pISSN: 1300-9206

Sayı

Yazarlar:

Mürerrem KÜRÜM

Yayıncı:

Ataturk University

Dergi:

Journal of Institute of Fine Arts 2007 Vol.0 Issue 18, pp.101-126

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

2/2010

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000713651

Sıklık:

Aylık

eISSN:

2687-4288

pISSN:

1300-9206