MİZAHİ KAHRAMANIN DOĞUŞU: ÖMER SEYFETTİN’İN ‘EFRUZ BEY’İ

Ayşe DEMİR

Makale detayları

MİZAHİ KAHRAMANIN DOĞUŞU: ÖMER SEYFETTİN’İN ‘EFRUZ BEY’İ

Yazarlar:

Ayşe DEMİR

Yayıncı:

Cengiz ALYILMAZ

Dergi:

Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi 2019 Vol.8 Issue 1, pp.392-404

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

3/2019

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000659094

Sıklık:

Üç Aylık

pISSN:

2147-0146

Özet:

 


Ömer Seyfettin; Ahmet Mithat Efendi, Samipaşazade Sezai ve Halit Ziya
ile birlikte Türk hikâyesinin gelenekselden moderne yönelişini temsil eden,
kurucu isimleri arasında yer alır. Bu yönelişi temsili, sadece kurgusal
niteliklerde değil hikâyelerinin konu yelpazesinde de kendisini göstermektedir.
İçerik itibarıyla tarihsel olandan güncele ve evrensele uzanan konular, yazarın
hem edebî hem de toplumsal kaygılarını gözler önüne serer. Ömer Seyfettin’in
hikâye yazarlığı bu açıdan salt sanata dair kaygılarla şekillenmez. Üyesi
olduğu toplum ve çağ, yaşadığı coğrafyanın meseleleri edebî dünyasının
içeriğine sızar. Ömer Seyfettin, Türk okurun karşısına sadece olumlu örneklerle
çıkmaz. Bu ideal tablonun karşısında, Tosun Bey (Ferman), Muhsin Çelebi (Pembe
İncili Kaftan) gibi ideal kahramanlara tezat teşkil eden olumsuz temsiller
vardır. Bu karşıtlığın en çarpıcı örneklerinden biri ise Efruz Bey’dir. İsminin
yaptığı çağrışımdan ötürü Bihruz’la (Araba Sevdası) aynı bağlamda
değerlendirilebilecek bu kahraman, mizahın da yardımıyla döneme ve zihniyetlere
getirilen eleştirinin ana hedefi olur. “Hürriyete Layık Bir Kahraman”, “Açık
Hava Mektebi”, “Tam Bir Görüş”, “Bilgi Bucağında”, “İnat”, “Sivrisinek”,
“Asilzadeler” gibi hikâyelerin kahramanı Efruz’la birlikte yazar, farklı
çevrelerin, insanların, fikirlerin eleştirisini yapma, zaman zaman da bunları
yerme imkânı bulur. 


Çalışmada bu bağlamda değerlendirilecek olan hikâye
ise Efruz Bey’in doğumunu simgeleyen “Hürriyete Layık Bir Kahraman”dır. Asıl
adı Ahmet olan kahraman, metinde ismini kendi iradesi ve sözlüklerin yardımıyla
Efruz olarak değiştirir. Sembolik bir doğuşu simgeleyen bu seçimle Ömer
Seyfettin, Efruz’u kendinden önce, yine mizahi eleştirinin hedefi sayılan diğer
kahramanlar zincirine bağlar. Kendinden öncekilerden ayrılan tarafı ise sadece
kültürel ve gündelik hayattaki alafranga yaklaşımıyla değil siyasi eleştiri
yapmaya da imkân veren çerçevede çizilmesidir. Ömer Seyfettin, sadece
kahramanını değil onun bir ayna vazifesiyle yansıttığı diğer çevreleri de
eleştirir. Efruz Bey hikâyeleri bu anlamda satirin boyutlarını genişleten,
kahramanla sınırlı kalmayan bir mizahı işaret eden kurgulardır. Bu anlamda
kendinden sonra gelecek benzerlerine de örnek teşkil etmektedir. 


.

Makale detayları

MİZAHİ KAHRAMANIN DOĞUŞU: ÖMER SEYFETTİN’İN ‘EFRUZ BEY’İ

Yazarlar: Ayşe DEMİR

Yayıncı: Cengiz ALYILMAZ

Dergi: Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi 2019 Vol.8 Issue 1, pp.392-404

Belge Tipi: Makale

Yayın Tarihi: 3/2019

Belge Dili: Türkçe

Document ID (Org No.): 2000659094

Sıklık: Üç Aylık

pISSN: 2147-0146

Sayı

Yazarlar:

Ayşe DEMİR

Yayıncı:

Cengiz ALYILMAZ

Dergi:

Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi 2019 Vol.8 Issue 1, pp.392-404

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

3/2019

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000659094

Sıklık:

Üç Aylık

pISSN:

2147-0146