Ebü’l-Hüseyin el-Basrî’nin Şerhu'l-Usûli’l-Hamse’sinin İmamet Bölümü: Tahkik ve İnceleme

Halil İbrahim DELEN; Özkan ŞİMŞEK; Yusuf ARIKANER

Makale detayları

Ebü’l-Hüseyin el-Basrî’nin Şerhu'l-Usûli’l-Hamse’sinin İmamet Bölümü: Tahkik ve İnceleme

Yazarlar:

Halil İbrahim DELEN | Özkan ŞİMŞEK | Yusuf ARIKANER

Yayıncı:

Hacıveyiszade İlim ve Kültür Vakfı

Ana Başlıklar:

Din

Dergi:

Tahkik Journal of Critical Editions of Islamic Manuscripts 2021 Vol.4 Issue 1, pp.111-201

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

6/2021

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000605864

Sıklık:

İki Yıllık

pISSN:

2459-1815

Özet:

 

Although the issue of Imāmate was not initially seen as being one of the central subjects of Kalām, by the time it has gained importance especially after the Shīʿa started debating the matter in terms of credential aspects and as a result, it came to be covered as a specific chapter in Kalām books. The Muʿtazilite scholars on the other hand, did not lag from the relevant debates and included the matters that were related to Imāmate, in their works. Abū l-Ḥusayn al-Baṣrī who was portrayed among one of the most influential figures of late Muʿtazila and was also recognized as the founder of Ḥusayniyya branch within the school, wrote extensively on the subject at stake. From among his works, Imāmate chapter of Sharḥ al-Uṣūl al-Khamsa has managed to survive.  Abū l-Ḥusayn al-Baṣrī’s work is crucial not only because it included Imāmate discussions prior to him, but also it determined the directions in which the relevant debates took place since many refutations were written against it. Considering that Baṣrī’s work reflects the issues of his time in terms of both content and classification, it plays a significant role in the development of Islamic political thought and Imāmate discussions. Including the debates on Imāmate, this work extensively discusses the rational defenses of 10th century Shite Imāmate theory. The only extant copy of al-Baṣrī’s work is preserved at Glaser collection from VI/XIII. century under the heading number 114 at the Austrian National Library in Vienna. This study provides an examination regarding the authorship of Imāmate fragment of Sharḥ al-Uṣūl al-Khamsa, analyses the main characteristics of the manuscript, its contents and its approach to the Imāmate discussions; and finally provides the critical edition of al-Baṣrī’s mentioned work to the attention of researchers.

 

İmamet meselesi başlangıçta Kelam’ın ana konuları arasında yer almasa da zamanla Şiâ’nın imâmeti itikadi bir zeminde tartışmasının etkisiyle Kelam kitaplarında müstakil bir bölüm olarak ele alınmaya başlanmıştır. Muʿtezilî alimler de bu tartışmalardan geri kalmamış, eserlerinde imametle ilgili konulara yer vermişlerdir. Son dönem Muʿtezilî alimler içerisinde en etkili isimlerinden birisi olan ve son Muʿtezilî okul Hüseyniyye’nin kurucusu olarak kabul edilen Ebü’l-Hüseyin el-Basrî de kelam alanında birçok eser kaleme almıştır. Onun bu eserlerinden Kitabü Şerhu'l-Usūli’l-Hamse’sinin imamet bölümü günümüze ulaşmıştır. Ebü’l-Hüseyin el-Basrî’nin bu eseri, kendisinden önceki imamet tartışmalarını ele alıp değerlendirmesi ve daha sonra da bu değerlendirmeler üzerine reddiyeler yazılarak yeni tartışmalara yön vermesi açısından imamet konusunda önemli bir öneme sahiptir. Basrî’nin söz konusu bu eseri hem muhteva hem de tasnif olarak açısından dönemin hususiyetlerini yansıtması, İslam siyaset düşüncesinin gelişimini göstermesi ve imamet tartışmalarını ihtiva etmesi açısından önem arz etmektedir. Bu bölüm, imamete dair genel tartışmaları içermekle birlikte 10. yüzyıl Şîi imamet nazariyesinin rasyonel temellerde savunulmasının imkanını detaylı bir şekilde tahlil etmektedir. Bölüm’ün günümüze ulaşmış tek nüshası, Avusturya Milli Kütüphanesi’nde ‘nin Glaser koleksiyonunda 114 numarasıyla kayıtlı olup 6./13. yüzyıla ait bir koleksiyonun içerisinde bulunmaktadır. Bu çalışmada geç dönem Muʿtezile kelamının bir metni olan Kitabü Şerhu'l-Usūli’l-Hamse’sinin imamet bölümünün tahkik ve incelemesi ele alınacaktır. Ayrıca bölümün muhteva analizi ile imamet konularına yaklaşım tartışmaları ele alınarak tahkikli neşir araştırmacıların ilgisine sunulacaktır.

Makale detayları

Ebü’l-Hüseyin el-Basrî’nin Şerhu'l-Usûli’l-Hamse’sinin İmamet Bölümü: Tahkik ve İnceleme

Yazarlar: Halil İbrahim DELEN | Özkan ŞİMŞEK | Yusuf ARIKANER

Yayıncı: Hacıveyiszade İlim ve Kültür Vakfı

Ana Başlıklar: Din

Dergi: Tahkik Journal of Critical Editions of Islamic Manuscripts 2021 Vol.4 Issue 1, pp.111-201

Belge Tipi: Makale

Yayın Tarihi: 6/2021

Belge Dili: Türkçe

Document ID (Org No.): 2000605864

Sıklık: İki Yıllık

pISSN: 2459-1815

Sayı

Yazarlar:

Halil İbrahim DELEN | Özkan ŞİMŞEK | Yusuf ARIKANER

Yayıncı:

Hacıveyiszade İlim ve Kültür Vakfı

Ana Başlıklar:

Din

Dergi:

Tahkik Journal of Critical Editions of Islamic Manuscripts 2021 Vol.4 Issue 1, pp.111-201

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

6/2021

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000605864

Sıklık:

İki Yıllık

pISSN:

2459-1815