The Development of Ash‘arite Atomism: The Understanding of Substance in the Ash‘arite Kalām of the Mutaqaddimīn Period

Fatıma Akkaya Öğe

Makale detayları

The Development of Ash‘arite Atomism: The Understanding of Substance in the Ash‘arite Kalām of the Mutaqaddimīn Period

Yazarlar:

Fatıma Akkaya Öğe

Yayıncı:

Hitit University

Ana Başlıklar:

Din | Toplum ve Kültür Araştırmaları

Dergi:

Hitit İlahiyat Dergisi Vol.22 Issue 1, pp.267-302

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

6/2023

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2001294539

pISSN:

2757-6949

Anahtar kelimeler:

Özet:

 According to Kalām thought, existence is divided into qadīm eternal and hādith contingent being. The opposition between God, who is the qadīm, and the universe, which is created, is essential for proving the qadīms existence and for negating from Him the characteristics of the hādith. Due to this background, the atomist theory is critical for understanding the Kalām tradition. It was the Mutazilites who incorporated the atomist theory into Kalām and harmonized it with Kalāmic thought. In this context, it should be noted that atomism developed in Mutazilite Kalām through criticisms against atomism and intra-sectarian disputes. The Asharite mutakallimūn, in opposition to the Mutazilites on many issues, followed the Mutazilites about the conception of the universe and adopted the atomic theory. Ashʿarite mutakallimūn did not ignore the transformation of atomism in Mutazilite Kalām but they reinterpreted the theory according to their Kalām systems. Since previous studies on atomism have mainly focused on the Mutazilites, this study focuses on the Asharites understanding of substance. The reason for putting the substance at the center of the study is that it is more critical for atomic theory than accidents. Another reason for choosing substance as the subject is that accidents have already been the subject of other studies. This study differs from the present literature not only in terms of its choice of topic but also in terms of the sources it uses and the names it deals with. This study aims to identify and classify the issues related to substance in an original manner. It begins by discussing the definition of substance in Asharite Kalām, followed by examining the views of Asharite mutakallimūn on features of substance such as taḥayyuz and tamakkun, indivisibility, tejānus homogeneity, direction, shape, state at the moment of hudūth, baqā continuance in existence, fanā ceasing to exist, and return. The study also analyzes opinions about the relationship between substances and accidents and the composition of substances within the Asharite sect. Additionally, the study includes the views of Asharites on the void. The study includes notable Asharite mutakallimūn from the mutaqaddimīn period, such as Abū al-Hasan al-Asharī, Abū Bakr al-Bāqillānī, Ibn Fūrak, Ishaq al-Isfarāʾīnī, al-Bāqillānīs student Abū Jafar al-Simnānī, al-Baghdādī, Imām al-Haramayn al-Juwaynī, and his contemporary al-Mutawallī. These perspectives of these names on substance form the basis of the discussion, allowing for tracing of atomisms course in Asharite Kalām and identifying of each mutakallims role in its development. In conclusion, this study of the understanding of substance in the Asharite Kalām of the Mutaqaddimīn Period reveals that, with some exceptions, Asharite mutakallimūn held similar views on the subject. However, this does not imply that atomism did not develop in Asharite Kalām. On the contrary, the development of atomism among Asharite mutakallimūn took the form of elaboration of views, diversification of arguments, and strengthening of weaknesses. As a result, it has become clear that the views on atomism and substance in the early Asharite Kalām constitute an excellent example for determining the general structure of the sect, the intellectual relations with the opponents, and the role of the mutakallimūn in the development and history of the sect.

 According to Kalām thought, existence is divided into qadīm eternal and hādith contingent being. The opposition between God, who is the qadīm, and the universe, which is created, is essential for proving the qadīms existence and for negating from Him the characteristics of the hādith. Due to this background, the atomist theory is critical for understanding the Kalām tradition. It was the Mutazilites who incorporated the atomist theory into Kalām and harmonized it with Kalāmic thought. In this context, it should be noted that atomism developed in Mutazilite Kalām through criticisms against atomism and intra-sectarian disputes. The Asharite mutakallimūn, in opposition to the Mutazilites on many issues, followed the Mutazilites about the conception of the universe and adopted the atomic theory. Ashʿarite mutakallimūn did not ignore the transformation of atomism in Mutazilite Kalām but they reinterpreted the theory according to their Kalām systems. Since previous studies on atomism have mainly focused on the Mutazilites, this study focuses on the Asharites understanding of substance. The reason for putting the substance at the center of the study is that it is more critical for atomic theory than accidents. Another reason for choosing substance as the subject is that accidents have already been the subject of other studies. This study differs from the present literature not only in terms of its choice of topic but also in terms of the sources it uses and the names it deals with. This study aims to identify and classify the issues related to substance in an original manner. It begins by discussing the definition of substance in Asharite Kalām, followed by examining the views of Asharite mutakallimūn on features of substance such as taḥayyuz and tamakkun, indivisibility, tejānus homogeneity, direction, shape, state at the moment of hudūth, baqā continuance in existence, fanā ceasing to exist, and return. The study also analyzes opinions about the relationship between substances and accidents and the composition of substances within the Asharite sect. Additionally, the study includes the views of Asharites on the void. The study includes notable Asharite mutakallimūn from the mutaqaddimīn period, such as Abū al-Hasan al-Asharī, Abū Bakr al-Bāqillānī, Ibn Fūrak, Ishaq al-Isfarāʾīnī, al-Bāqillānīs student Abū Jafar al-Simnānī, al-Baghdādī, Imām al-Haramayn al-Juwaynī, and his contemporary al-Mutawallī. These perspectives of these names on substance form the basis of the discussion, allowing for tracing of atomisms course in Asharite Kalām and identifying of each mutakallims role in its development. In conclusion, this study of the understanding of substance in the Asharite Kalām of the Mutaqaddimīn Period reveals that, with some exceptions, Asharite mutakallimūn held similar views on the subject. However, this does not imply that atomism did not develop in Asharite Kalām. On the contrary, the development of atomism among Asharite mutakallimūn took the form of elaboration of views, diversification of arguments, and strengthening of weaknesses. As a result, it has become clear that the views on atomism and substance in the early Asharite Kalām constitute an excellent example for determining the general structure of the sect, the intellectual relations with the opponents, and the role of the mutakallimūn in the development and history of the sect.

 According to Kalām thought, existence is divided into qadīm eternal and hādith contingent being. The opposition between God, who is the qadīm, and the universe, which is created, is essential for proving the qadīms existence and for negating from Him the characteristics of the hādith. Due to this background, the atomist theory is critical for understanding the Kalām tradition. It was the Mutazilites who incorporated the atomist theory into Kalām and harmonized it with Kalāmic thought. In this context, it should be noted that atomism developed in Mutazilite Kalām through criticisms against atomism and intra-sectarian disputes. The Asharite mutakallimūn, in opposition to the Mutazilites on many issues, followed the Mutazilites about the conception of the universe and adopted the atomic theory. Ashʿarite mutakallimūn did not ignore the transformation of atomism in Mutazilite Kalām but they reinterpreted the theory according to their Kalām systems. Since previous studies on atomism have mainly focused on the Mutazilites, this study focuses on the Asharites understanding of substance. The reason for putting the substance at the center of the study is that it is more critical for atomic theory than accidents. Another reason for choosing substance as the subject is that accidents have already been the subject of other studies. This study differs from the present literature not only in terms of its choice of topic but also in terms of the sources it uses and the names it deals with. This study aims to identify and classify the issues related to substance in an original manner. It begins by discussing the definition of substance in Asharite Kalām, followed by examining the views of Asharite mutakallimūn on features of substance such as taḥayyuz and tamakkun, indivisibility, tejānus homogeneity, direction, shape, state at the moment of hudūth, baqā continuance in existence, fanā ceasing to exist, and return. The study also analyzes opinions about the relationship between substances and accidents and the composition of substances within the Asharite sect. Additionally, the study includes the views of Asharites on the void. The study includes notable Asharite mutakallimūn from the mutaqaddimīn period, such as Abū al-Hasan al-Asharī, Abū Bakr al-Bāqillānī, Ibn Fūrak, Ishaq al-Isfarāʾīnī, al-Bāqillānīs student Abū Jafar al-Simnānī, al-Baghdādī, Imām al-Haramayn al-Juwaynī, and his contemporary al-Mutawallī. These perspectives of these names on substance form the basis of the discussion, allowing for tracing of atomisms course in Asharite Kalām and identifying of each mutakallims role in its development. In conclusion, this study of the understanding of substance in the Asharite Kalām of the Mutaqaddimīn Period reveals that, with some exceptions, Asharite mutakallimūn held similar views on the subject. However, this does not imply that atomism did not develop in Asharite Kalām. On the contrary, the development of atomism among Asharite mutakallimūn took the form of elaboration of views, diversification of arguments, and strengthening of weaknesses. As a result, it has become clear that the views on atomism and substance in the early Asharite Kalām constitute an excellent example for determining the general structure of the sect, the intellectual relations with the opponents, and the role of the mutakallimūn in the development and history of the sect.

 Kelâm düşüncesine göre varlık, kadîm ve hâdis olarak ikiye ayrılmaktadır. Kadîm olan Allah ile hâdis olan âlemin birbirine muhalefeti, hem havâdis üzerinden kadîmin varlığının ispatlanma imkânı açısından hem de havâdiste bulunan özellikleri kadîmden nefyetmek suretiyle onu tanımak için önem arz etmektedir. Atomcu teorinin, kelâm geleneğinin anlaşılmasındaki önemi de buradadır. Bir âlem tasavvuru olarak atomculuğu, kelâm ilmine Mutezile dâhil etmiştir. Aynı zamanda atomcu teorinin kelâmın genel kabulleriyle uyumlu hale getirilmesi de Mutezile kelâmcıları elinde olmuştur. Bunun yanı sıra Mutezile kelâmında, atomculuğa yöneltilen eleştiriler ve mezhep içi ihtilâflar sayesinde atomculuğun süreç boyunca gelişim gösterdiğinin de söylenmesi gerekmektedir. Mutezileye birçok konuda muhalefet eden Eşarî kelâmcılar, âlem tasavvuru söz konusu olduğunda Mutezileyi takip etmiş ve cevher-araz teorisini benimsemişlerdir. Teorinin Mutezile kelâmında geçirdiği değişim ve gelişimi bünyesine taşımakla birlikte Eşarîler de kendi kelâmî kabul ve yöntemlerine göre teoriyi yorumlamış, aynı zamanda da dönüştürmüşlerdir. Mevcut çalışma, daha önce atomculuk hakkında yapılan çalışmaların daha çok Mutezile üzerinden yürütülmüş olması sebebiyle, Eşarî kelâmına hasredilmiştir. Çalışmanın merkezine, âlemin diğer bileşeni olan arazlar değil, cevherlerin yerleştirilmesinin sebebi ise arazların daha önce müstakil çalışmalara konu edilmiş olması ve araza nispetle cevherin teori açısından daha aslî olduğunun düşünülmesidir. Zira cevherlerle kâim olan arazlar, cevherlerde bulunmaksızın var olamamaktadır. Bu durum da cevherleri, âlemin temel bileşeni haline getirmektedir. Çalışmanın konusu dışında, kullandığı kaynaklar ve merkeze aldığı isimler ile de mevcut literatürden ayrıldığını söylemek gerekmektedir. Bu çalışmada, cevherle ilişkili meselelerin tespit edilmesi ve belirlenen meselelerin özgün bir tasnifle sunulması söz konusudur. Bu minvalde ilk olarak, cevherin Eşarî kelâmındaki tanımı ve neliği üzerinde durulmuştur. Sonrasında Eşarî kelâmında cevherin en yaygın kabul gören tanımı ile ilişkili olarak tehayyüz ve temekkün kavramları ele alınmıştır. Akabinde cevherin bölünemezliği, mütecânisliği, yönleri, şekli, hudûs anındaki durumu, bekâsı, fenâsı ve iadesi gibi özellikleri hakkında Eşarî kelâmcıların görüşleri ortaya konmuştur. Cevherlerin arazlarla ilişkisi ve cevherlerin birleşmesinin keyfiyeti de Eşarî mezhebi özelinde incelenmiştir. Eşarîlerin cevherle ilişkili olarak ortaya çıkan ve atomculukta tartışmalı bir mesele olan boşluk konusundaki görüşlerine de çalışmada yer verilmiştir. Zikri geçen meseleler, mütekaddim dönem Eşarîlerden; mezhebin kurucusu Ebül-Hasan el-Eşarî, mezhebi sistemleştirdikleri iddia edilen üçüncü kuşak temsilciler Ebû Bekr el-Bâkıllânî, İbn Fûrek ve Ebû İshâk el-İsferâyînî, Bâkıllânînin öğrencisi Ebû Cafer es-Simnânî, İsferâyînînin öğrencisi Abdulkâhir el-Bağdâdî ve mütekaddim dönem Eşarî kelâmcılarının en önemlilerinden biri olan İmâmul-Haremeyn el-Cüveynî ile onun çağdaşı Abdurrahman b. Memûn el-Mütevellî gibi kelâmcıların eser ve görüşlerine dayanarak işlenmiştir. Cevherle ilişkili mezkûr meselelerde Eşarî kelâmcıların serdettiği görüşler, hem atomculuğun Eşarî kelâmındaki seyrini izleme imkânı sunmuş hem de her bir kelâmcının Eşarî atomculuğunun gelişimindeki rollerini ortaya koyma olanağı sağlamıştır. Mütekaddim dönem Eşarî kelâmının cevher anlayışını ele alan bu çalışmanın nihayetinde, Eşarî kelâmında cevher konusunda, bazı istisnalar dışında, büyük oranda benzer görüşlerin savunulmuş olduğu da ortaya çıkmıştır. Ancak bu durumun atomcu teorinin Eşarî kelâmında gelişim göstermediği anlamına gelmediği iddia edilmiştir. Zira atomculuğun Eşarî kelâmcılar elindeki gelişiminin, mezhep müntesiplerinin birbirlerini eleştirmesinden ziyade görüşlerin detaylandırılması, delillerin çeşitlendirilmesi ve zayıf yönlerin güçlendirilmesi şeklinde olduğu görülmüştür. Ayrıca Eşarî kelâmcıların cevher konusunda birbirlerini eleştirdikleri görüşler de -az sayıda olmakla birlikte- söz konusudur. Sonuçta kendine has kelâmî yöntemleri, muhatapları ve düşünceleri olan mütekaddim dönem Eşarî kelâmı özelinde atomculuk ve cevherle ilgili görüşlerin; mezhebin genel yapısını, muhalifler ile olan fikrî ilişkileri, mezhebe mensup kelâmcıların mezhebin gelişim ve tarihindeki konumlarını tespit etmek için güzel bir örnek teşkil ettiğini söylemek mümkündür.

Makale detayları

The Development of Ash‘arite Atomism: The Understanding of Substance in the Ash‘arite Kalām of the Mutaqaddimīn Period

Yazarlar:

Fatıma Akkaya Öğe

Yayıncı:

Hitit University

Ana Başlıklar:

Din | Toplum ve Kültür Araştırmaları

Dergi:

Hitit İlahiyat Dergisi Vol.22 Issue 1, pp.267-302

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

6/2023

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2001294539

pISSN:

2757-6949

Kalām

Ash‘arite

Atomism

Universe

Substance

Accident

BodyKelâm

Eş‘ariyye

Atomculuk

Âlem

Cevher

Araz

Cisim

Sayı

Makale detayları

Yazarlar: Fatıma Akkaya Öğe

Yayıncı: Hitit University

Ana Başlıklar: Din | Toplum ve Kültür Araştırmaları

Dergi: Hitit İlahiyat Dergisi Vol.22 Issue 1, pp.267-302

Belge Tipi: Makale

Yayın Tarihi: 6/2023

Belge Dili: Türkçe

Document ID (Org No.): 2001294539

pISSN: 2757-6949

Sayı

Yazarlar:

Fatıma Akkaya Öğe

Yayıncı:

Hitit University

Ana Başlıklar:

Din | Toplum ve Kültür Araştırmaları

Dergi:

Hitit İlahiyat Dergisi Vol.22 Issue 1, pp.267-302

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

6/2023

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2001294539

pISSN:

2757-6949