Nermî ve bazı lügazlarının çözümü üzerine

Ahmet ALKAN

Makale detayları

Nermî ve bazı lügazlarının çözümü üzerine

Yazarlar:

Ahmet ALKAN

Yayıncı:

Yakup YILMAZ

Ana Başlıklar:

Edebiyat

Dergi:

RumeliDE Journal of Language and Literature Studies 2020 Issue 19, pp.541-557

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

6/2020

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000609243

Sıklık:

İki Aylık

eISSN:

2148-9599

pISSN:

2148-7782

Özet:

 

The word “Lügaz” is derived from the word “lagz” which in dictionary, is defined as “Desert rat digging its nest in shape of a maze to make it hard to discover; to divert, to hide the true meaning of a word, to say obfuscatory words”, and in the literary sense, it refers to the poems that aim to help the other person make associations about the answer by listing the qualities of an undisclosed object and by making implicit suggestions. Lügaz, poetic form that was used after the 15th century in Classic Turkish poetry. It’s based on the idea of implying to the other person an undisclosed object by listing its qualities and making suggestions about it implicitly. It was born out of Arab literature and was adopted later by Persian literature. It was adopted by Turkish literature from the Persian literature. Lügaz poems mainly consist of two types, namely Mana (Meaning) and Lafız (Wording) Lügaz poems. Mana type Lügaz poems is based on the idea of creating impressions in the mind of the other person about the undisclosed object by listing certain qualities of the object while Lafız type Lügaz poems is based on punning in the poem to help the other person guess the undisclosed object. This study provides brief information on how Lügaz poems first emerged, their adoption by Turkish literature and their usage. The study also provides information gathered on the poet known with the nickname Nermî who was from the “Aşıklık” tradition and describes 48 Lügaz poems of the poet published in the Lügaz journal named Mecmû’a-yı Hafîza. Lügaz poems of Nermî were analyzed in terms of prosody, verse types, and initial expressions. Certain Lügaz poems among these, the answer of which could be guessed were analyzed and the method used by the poet in constructing these Lügaz poems were emphasized. The study first provides analysis of Mana type Lügaz poems of Nermi which is followed by analysis of his Lafız type Lügaz poems.

 

Sözlükte  ‘‘Çöl faresinin, saklandığı yerin bulunmaması için yuvasını labirent gibi eğri büğrü kazması; saptırmak, sözün maksadını gizlemek, şaşırtmalı söz söylemek’’ anlamlarına gelen lagz kelimesinden türetilen lügaz, edebî anlamda adı gizlenen bir nesnenin özelliklerini sıralayarak ve çeşitli remz ve imalarda bulunarak cevabı karşı tarafa çağrıştırmaya dayanan şiirlere denir. Lügaz, Klasik Türk şiirinde 15. yüzyıldan itibaren kullanılmış bir türdür. Adı gizlenen bir nesnenin vasıflarını söylemek ve imada bulunmak suretiyle karşı tarafa sezdirilmesi esasına dayanır.  Arap edebiyatında doğmuş, oradan Fars edebiyatına geçmiştir. Türk edebiyatına geçişi de Fars edebiyatı üzerinden olmuştur. Lügazlar temel olarak mana ve lafız lügazları olarak iki kategori altında değerlendirilmiştir. Mana lügazları lügazın çeşitli vasıflarını sıralamak suretiyle muhatabın zihninde gizlenen nesneyi çağrıştırma esasına dayanırken, lafız lügazları, şairin gizlenen nesneyi buldurma amacıyla şiirde çeşitli söz ve kelime oyunları yapmasına dayanır. Bu çalışmada lügaz türünün ortaya çıkışı, tarihi, Türk edebiyatında teşekkülü ve kullanımı hakkında kısaca bilgi verilmiştir. Devamında ise âşıklık geleneğine mensup Nermî mahlaslı şair hakkında elde edilebilen bilgiler sunulmuş ve şairin Mecmû’a-yı Hafîza adlı lügaz mecmuasında tespit edilmiş olan 48 lügazı hakkında bilgi verilmiştir. Nermî’nin lügazları; vezin, nazım şekli, başlangıç ifadeleri olmak üzere şekil ve muhteva açısından incelenmiştir. Bunlardan cevabı tespit edilebilen bazı lügazların çözümü yapılarak şairin lügazlarını meydana getirirken izlediği yol üzerinde durulmuştur. Çalışmada öncelikle Nermî’nin mana lügazı olarak değerlendirilen lügazlarının çözümleri verilmiş, sonrasında ise lafız lügazı özelliği taşıyan lügazları çözümlenmeye çalışılmıştır.

Makale detayları

Nermî ve bazı lügazlarının çözümü üzerine

Yazarlar: Ahmet ALKAN

Yayıncı: Yakup YILMAZ

Ana Başlıklar: Edebiyat

Dergi: RumeliDE Journal of Language and Literature Studies 2020 Issue 19, pp.541-557

Belge Tipi: Makale

Yayın Tarihi: 6/2020

Belge Dili: Türkçe

Document ID (Org No.): 2000609243

Sıklık: İki Aylık

eISSN: 2148-9599

pISSN: 2148-7782

Sayı

Yazarlar:

Ahmet ALKAN

Yayıncı:

Yakup YILMAZ

Ana Başlıklar:

Edebiyat

Dergi:

RumeliDE Journal of Language and Literature Studies 2020 Issue 19, pp.541-557

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

6/2020

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000609243

Sıklık:

İki Aylık

eISSN:

2148-9599

pISSN:

2148-7782