OSMANLI İMPARATORLUĞU’NDAN TÜRKİYE CUMHURİYETİ’NE GEÇİŞ SÜRECİNDE TÜRKİYE’DE TARİH ÖĞRETİMİNİN TARİHÇESİ

Mesut ÇAPA

Makale detayları

OSMANLI İMPARATORLUĞU’NDAN TÜRKİYE CUMHURİYETİ’NE GEÇİŞ SÜRECİNDE TÜRKİYE’DE TARİH ÖĞRETİMİNİN TARİHÇESİ

Yazarlar:

Mesut ÇAPA

Yayıncı:

Trakya University

Dergi:

Trakya Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi 2012 Vol.2 Issue 03, pp.1-28

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

2/2012

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000619294

Sıklık:

İki Yıllık

eISSN:

2717-7785

pISSN:

1309-7660

Özet:

 


Tanzimat’tan önce Osmanlı Tarihi,
İslam Tarihi ve daha ziyade yüksek okullarda Tarih-i Umûmî (Genel Tarih)
dersleri okutuluyordu. Bu gelenek bazı değişikliklerle Cumhuriyet’in ilk
yıllarına kadar sürdü. Ancak, 19. yüzyıldan itibaren Batılılaşmayla birlikte tarih
yazımı ve öğretiminde bazı değişiklikler gerçekleşti.

1869 tarihli Maarif-i Umûmîye
Nizamnamesi’nde ilköğretimden yüksek öğretime kadar tüm eğitim kademelerindeki
mekteplerde “Muhtasar Tarih-i Osmanî”, “Tarih-i Umûmî ve Tarih-i Osmanî”,
“Muhtasar Tarih ve Coğrafya” ve “Tarih-i Umûmî” gibi muhtelif derslere yer verildi.

Tanzimat’tan sonra birçok tarih
ders kitabı yayınlanmıştır. Bunlar arasında Tarih-i Umûmîler, Batı etkisinin en
fazla görüldüğü kitaplardır. Yusuf Akçura, Abdülaziz döneminden Cumhuriyetin
ilk yıllarına kadar okutulan Tarih-i Umûmî kitaplarındaki Batı etkisini örnekleriyle
ortaya koymuştur. Batıdan yararlanılarak ve Türk dünyasına önem verilerek yazılan
ilk Tarih-i Umûmî kitabı, Süleyman Paşa’nın 1876’da yazdığı Tarih-i Âlem’dir.
Daha sonraları Selim Sabit’in Muhtasar Tarih-i Osmanî, İbrahim Necati’nin Yeni
Osmanlı Tarihi, Ali Cevad’ın Muhtasar Osmanlı Tarihi ve Abdurrahman Şeref
Bey’in Tarih-i Devlet-i Osmaniye adıyla iki ciltlik kitabı yayınlamıştır.

II. Abdülhamid’in saltanatının
başlarında Mizancı Murat Bey, Hakkı Bey, Binbaşı Ali Tevfik Bey Tarih-i Umûmî
kitapları yazdılar. II. Abdülhamid, 1890’lardan itibaren tarih öğretiminde sınırlandırmalar
getirdi. 1893 tarihli programla sıbyan mekteplerinden tarih dersi ile rüşdiyelerde
okutulan Tarih-i Umûmî kaldırıldı.

II. Meşrutiyet döneminde
okulların tarih müfredatı üzerindeki sınırlamalar kalktı. Rüşdiye, sultaniye ve
idadiye programlarında Osmanlı Tarihi, Umumî Tarih ve Asr-ı Hâzır tarihlerine yer
verilmiştir. Bu okullarda okutulmak üzere Ali Reşad, Ali Seydi, Mehmet Şakir,
Ahmet Refik (Altınay), A. Nüzhet ve Hüseyin Cahit (Yalçın) tarafından muhtelif
tarih ders kitapları yayınlanmıştır.

Bu dönemde, tarih öğretim
yöntemleriyle ilgili yeni görüş ve uygulamalara yer verilmiştir. İstanbul
Dârülmuallimîn’inde önemli ıslahatlar gerçekleştiren Satı Bey, Tedrisat-ı
İbtidâîye Mecmuası’nda tarih öğretim usulleriyle ilgili görüşlerini dile getirdiği
gibi, bu düşüncelerinin uygulanması için büyük çaba sarf etti.

Balkan Savaşlarından sonra
Osmanlıcılığın yerini Türkçülük almaya başlamışsa da, bu durum tarih öğretimine
pek yansımamıştır. Milli Mücadele dönemi ve Cumhuriyet’in ilk yıllarında tarih
öğretimi, önemli ölçüde İkinci Meşrutiyet döneminin devamı şeklinde sürdürüldü.
1930’lara gelinceye kadar ilköğretim tarih müfredat ve ders kitaplarında bazı değişiklikler
yapıldı ise de, lise eğitiminde benzer değişiklikler aynı oranda
gerçekleştirilemedi. 1930’lardan itibaren tarih öğretimi Türk Tarih tezine
uygun olarak, yeni tarih anlayışı çerçevesinde düzenlenmiştir. Yeni anlayışa
uygun ders kitapları hazırlanmıştır.

Makalede, Türkiye’de tarih
öğretimi Tanzimat’tan Cumhuriyet’in ilk yıllarına kadar gelen süreç içerisinde
ele alınmaktadır. Bu çerçevede tarih müfredatları, okutulan dersler, ders kitapları
ve yazarları, öğretim metotlarındaki değişiklikler kronolojik bir sırayla incelenmektedir.

.

Makale detayları

OSMANLI İMPARATORLUĞU’NDAN TÜRKİYE CUMHURİYETİ’NE GEÇİŞ SÜRECİNDE TÜRKİYE’DE TARİH ÖĞRETİMİNİN TARİHÇESİ

Yazarlar: Mesut ÇAPA

Yayıncı: Trakya University

Dergi: Trakya Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi 2012 Vol.2 Issue 03, pp.1-28

Belge Tipi: Makale

Yayın Tarihi: 2/2012

Belge Dili: Türkçe

Document ID (Org No.): 2000619294

Sıklık: İki Yıllık

eISSN: 2717-7785

pISSN: 1309-7660

Sayı

Yazarlar:

Mesut ÇAPA

Yayıncı:

Trakya University

Dergi:

Trakya Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi 2012 Vol.2 Issue 03, pp.1-28

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

2/2012

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000619294

Sıklık:

İki Yıllık

eISSN:

2717-7785

pISSN:

1309-7660