İbn Kemal’in “fî Cevâzi’t-tevessü‘ fî kelâmi’l-‘Arab” Adlı Risâlesi ve Arapçada Anlam Genişlemesine Dair Görüşleri

Tahsin YURTTAŞ

Makale detayları

İbn Kemal’in “fî Cevâzi’t-tevessü‘ fî kelâmi’l-‘Arab” Adlı Risâlesi ve Arapçada Anlam Genişlemesine Dair Görüşleri

Yazarlar:

Tahsin YURTTAŞ

Yayıncı:

Kütahya Dumlupinar University

Ana Başlıklar:

Edebiyat

Dergi:

Journal of Islamic Civilization Studies 2022 Vol.7 Issue 1, pp.34-50

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

6/2022

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000504399

Sıklık:

İki Yıllık

eISSN:

2149-0872

Özet:

 

In this article, Ibn Kemal's (Kemalpashazāde) (ö. 940/1534) treatise named "fî Cevāzi't- tawassuʿ fî kelāmi'l-ʿArab" and his views on language expansion in Arabic will be examined. In the treatise, the phenomenon of tawassuʿ, which means lexical expansion in the Arabic language, is discussed. According to Ibn Kemal, it is common for the word to undergo semantic expansion in the Arabic language. It is possible for the name to be used in different ways, to undergo a literal or semantic expansion through similes, metaphors and exaggerations. Again, the use of the noun as an infinitive in the sense of adjective, and the use of some special nouns used in the idiom to mean adjective are also types of semantic expansion. In the work, Ibn Kemal expresses the views of different linguists and rhetoricians on the expansion of the language through examples and sometimes expresses his own opinion. It can even be said that the main purpose of writing his treatise was to express these criticisms. The morphological and grammatical structure of the name can show what kind of semantic expansion it has undergone. However, in the final analysis, the main criterion that determines the expansion of meaning is the meaning meant by that word or phrase in everyday language. While gaining the adjective meaning of the name, Ibn Kemal draws attention to the grammatical, morphological, especially rhetorical aspects of the expansion and meaning change in the language. In other words, we can say that he wrote the treatise against linguists who did not fully express the semantic expansion in names. Ibn Kemal limited the semantic expansion to nouns and, unlike the semantic expansion discussions in Tafsīr, did not mention the phenomenon of tawassuʿ in verbs.

 

Bu makalede İbn Kemal’in (Kemalpaşazâde) (ö. 940/1534) fî Cevâzi’t-tevessü‘ fî kelâmi’l-‘Arab adlı risâlesi ve Arapçada dilde genişlemeye dair görüşleri incelenecektir. Risâlede, Arap dilinde “lafızda anlam genişlemesi” anlamına gelen tevessü olgusu ele alınmaktadır. İbn Kemal’e göre Arap dilinde lafzın anlam genişlemesine uğraması sık görülen bir durumdur. Ona göre, ismin farklı şekillerde kullanılması, teşbih, mecâz, istiâre, mübâlağa vb. yollarla anlamsal genişlemesine uğraması mümkündür. Yine mastar olarak gelen ismin sıfat anlamında kullanılması, deyim içinde kullanılan bazı özel isimlerin vasıf anlamına gelmesi de anlam genişlemesi türlerindendir. İbn Kemal, eserde, kendinden önceki dilci ve belâgatçıların dildeki genişleme hakkındaki görüşlerini örnekler üzerinden ifade etmekte ve onları bazen eleştirmektedir. Hatta temelde risâlesinin yazılış amacının bu eleştirileri dile getirmek olduğu dahi söylenebilir. İsmin morfolojik ve gramatik yapısı onun ne tür bir anlam genişlemesine uğradığını göstermektedir. Fakat son tahlilde anlam genişlemesini belirleyen esas ölçüt, gündelik dilde o lafız veya terkiple kast edilen anlamdır. İbn Kemal - es-Sekkâkî (ö. 626/1229) gibi bazı klasik belâgatçılardan farklı olarak - ismin sıfat anlamı kazanırken anlam değişiminin nahvî, sarfî ve özellikle de belâgî yönlerine vurgu yapmaktadır. Yani risaleyi isimlerdeki anlam genişlemesini tam olarak ifade etmeyen dilcilere karşı yazmıştır diyebiliriz. İbn Kemal, risalede anlam genişlemesini sıfat anlamını yüklenebilen ve haber olarak gelen isimlerle sınırlı tutmuş ve Tefsir ilmindeki anlam genişlemesi tartışmalarından farklı olarak fiillerdeki tevessü olgusuna değinmemiştir.

Makale detayları

İbn Kemal’in “fî Cevâzi’t-tevessü‘ fî kelâmi’l-‘Arab” Adlı Risâlesi ve Arapçada Anlam Genişlemesine Dair Görüşleri

Yazarlar: Tahsin YURTTAŞ

Yayıncı: Kütahya Dumlupinar University

Ana Başlıklar: Edebiyat

Dergi: Journal of Islamic Civilization Studies 2022 Vol.7 Issue 1, pp.34-50

Belge Tipi: Makale

Yayın Tarihi: 6/2022

Belge Dili: Türkçe

Document ID (Org No.): 2000504399

Sıklık: İki Yıllık

eISSN: 2149-0872

Sayı

Yazarlar:

Tahsin YURTTAŞ

Yayıncı:

Kütahya Dumlupinar University

Ana Başlıklar:

Edebiyat

Dergi:

Journal of Islamic Civilization Studies 2022 Vol.7 Issue 1, pp.34-50

Belge Tipi:

Makale

Yayın Tarihi:

6/2022

Belge Dili:

Türkçe

Document ID (Org No.):

2000504399

Sıklık:

İki Yıllık

eISSN:

2149-0872